Çfarë është arteriti temporal? Simptomat dhe trajtimi

Arteriti temporal, i njohur edhe si arterit me qeliza gjigante, është një sëmundje serioze inflamatore e enëve të gjakut që vërehet sidomos te individët mbi moshën 50 vjeç. Ky inflamacion, që fillon në arteriet e mëdha të zonës së tëmthave, nuk kufizohet vetëm me ankesa të thjeshta si dhimbja e kokës ose dobësia, por kur nuk trajtohet mund të shkaktojë komplikime të pakthyeshme si humbja e shikimit. Kjo sëmundje, që zhvillohet si pasojë e sulmit të sistemit imunitar ndaj murit të enës së gjakut, konsiderohet me origjinë autoimune dhe zakonisht vërehet më shpesh te gratë krahasuar me burrat. Sëmundja mund të përparojë në mënyrë të heshtur. Te disa pacientë shkakton vetëm lodhje dhe dhimbje të lehtë koke, ndërsa te të tjerë mund të shndërrohet në një tablo që kërcënon jetën me humbje të papritur të shikimit. Për këtë arsye, arteriti temporal vlerësohet si një sëmundje që kërkon diagnozë të hershme dhe trajtim urgjent. Në trajtim zakonisht preferohen barnat kortikosteroide me dozë të lartë dhe në këtë mënyrë, duke shtypur inflamacionin, parandalohen komplikimet serioze. Si njohja e simptomave, ashtu edhe zbatimi i planit të duhur të trajtimit kanë rëndësi të madhe për ruajtjen e cilësisë së jetës së pacientëve.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është arteriti temporal (arteriti me qeliza gjigante)?

Arteriti temporal, me emrin tjetër arterit me qeliza gjigante, është një sëmundje inflamatore e enëve të gjakut që zakonisht prek enët e tëmthave në anën anësore të kokës dhe që shfaqet kur sistemi imunitar sulmon enët e gjakut. Kjo sëmundje vërehet sidomos te individët në moshë të mesme e më lart dhe ndeshet më shpesh te gratë. Arteriti temporal mund të prekë arteriet e mëdha të kokës dhe të qafës, madje edhe enët e syrit. Inflamacioni dhe ngushtimi që zhvillohen në murin e enës ulin rrjedhën e gjakut. Kjo gjendje mund të shkaktojë probleme serioze shëndetësore, madje edhe humbje të përhershme të shikimit. Për këtë arsye, arteriti temporal është një sëmundje që duhet diagnostikuar herët dhe trajtuar shpejt.

Cilat janë simptomat e arteritit temporal?

Arteriti temporal, që shkakton inflamacion në arteriet temporale, një nga strukturat më të rëndësishme vaskulare të organizmit, mund të shfaqet me shumë simptoma. Sëmundja zakonisht vërehet te individët mbi moshën 50 vjeç dhe, meqenëse përparon në mënyrë të heshtur, në fillim mund të ngatërrohet me ankesa të thjeshta si dhimbjet e zakonshme të kokës ose lodhja. Megjithatë, me kalimin e kohës tabloja rëndohet dhe ndikon seriozisht në jetën e përditshme të personit. Dhimbja e kokës që vërehet në arteritin temporal zakonisht është e fortë, pulsuese dhe e përqendruar sidomos në zonën e tëmthave. Kjo dhimbje shpesh rritet gjatë krehjes së flokëve ose kur ushtrohet trysni mbi tëmthat.

Çrregullimet e shikimit, shikimi i turbullt i papritur ose zhvillimi i verbërisë në njërin sy janë ndër simptomat më të rrezikshme të sëmundjes. Përveç këtyre, dhimbja e nofullës gjatë përtypjes, humbja e oreksit, humbja e peshës, dobësia, djersitjet e natës dhe ethet e lehta janë gjithashtu ankesa që ndeshen shpesh. Te disa pacientë, arteriti temporal mund të vërehet së bashku me polimialgjinë reumatike, që ka ecuri me ngurtësi dhe dhimbje në zonën e qafës, shpatullave dhe ijeve. Nëse këto simptoma nuk merren parasysh, sëmundja përparon dhe mund të çojë në komplikime të pakthyeshme si humbja e përhershme e shikimit.

Simptomat e arteritit temporal mund të renditen si më poshtë:

• Dhimbje koke pulsuese, e fortë dhe e vazhdueshme në zonën e tëmthave
• Ndjeshmëri e lëkurës së kokës, ndjesi dhimbjeje gjatë krehjes së flokëve
• Shikim i turbullt, shikim i dyfishtë ose humbje e papritur e shikimit
• Dhimbje e nofullës dhe e gjuhës, që intensifikohet sidomos gjatë përtypjes
• Dobësi, lodhje dhe humbje energjie
• Ethe dhe djersitje natën
• Humbje oreksi dhe humbje e pavullnetshme e peshës
• Ngurtësi dhe dhimbje në zonat e qafës, shpatullave ose ijeve
• Ndjesia se enët e gjakut në njërën anë të kokës janë të fryra dhe të ndjeshme
• Gjendje shpirtërore depresive, rënie e dukshme e gjendjes së përgjithshme shëndetësore

Pse shkaktohet arteriti temporal?

Shkaku i saktë i arteritit temporal ende nuk është sqaruar plotësisht. Megjithatë, sëmundja lidhet me një proces autoimun që zhvillohet si pasojë e funksionimit të gabuar të sistemit imunitar. Sistemi imunitar, që normalisht duhet të shkatërrojë mikroorganizmat e dëmshëm, në këtë sëmundje sulmon qelizat në murin e enës së gjakut. Si pasojë e këtij sulmi, në murin e enës ndodhin inflamacion, trashje dhe ngushtim. Enët e ngushtuara, duke ulur rrjedhën e gjakut sidomos drejt trurit dhe syve, shkaktojnë komplikime serioze. Arteriti temporal shfaqet së bashku me predispozitën gjenetike, faktorët mjedisorë dhe ndryshimet në strukturën e enëve që sjell plakja. Përveç kësaj, mendohet se disa infeksione, duke krijuar ndryshime të përhershme në sistemin imunitar, e nxisin këtë proces. Fakti që vërehet më shpesh te gratë krahasuar me burrat të bën të mendosh se edhe faktorët hormonalë mund të luajnë rol në sëmundje.

Si diagnostikohet arteriti temporal?

Para së gjithash shqyrtohen me kujdes anamneza e pacientit dhe ankesat. Sidomos dhimbja e fortë e kokës, çrregullimi i shikimit dhe dhimbja e nofullës gjatë përtypjes janë shenjat që dalin në pah. Në ekzaminimin fizik, enët e tëmthave mund të ndihen të trasha, të ndjeshme dhe pa puls. Në analizat e gjakut zakonisht vërehet se vlerat e shpejtësisë së sedimentimit të eritrociteve (ESR/SE) dhe të proteinës C-reaktive (CRP) janë dukshëm të larta. Metoda më e besueshme për diagnozën përfundimtare është biopsia e arteries temporale. Në këtë procedurë merret një mostër e vogël indi nga ena e tëmthit. Mostra e indit ekzaminohet në mikroskop dhe konfirmohen inflamacioni dhe grumbullimi i qelizave gjigante në murin e enës. Përveç kësaj, edhe metodat imazherike si ekografia, angiografia me MRI ose skanimi PET mund ta tregojnë inflamacionin e enëve dhe e mbështesin diagnozën.

Çfarë ndihmon në arteritin temporal?

Te pacientët me arterit temporal, pika më e rëndësishme është fillimi i shpejtë i trajtimit pas diagnozës së hershme, sepse kur lihet pa trajtim mund të shkaktojë komplikime serioze si humbja e shikimit. Në fazën e parë, mjeku u përshkruan pacientëve barna të caktuara. Përveç kësaj, edhe ndryshimet që pacienti bën në stilin e jetesës e mbështesin procesin.

Rekomandohet një regjim ushqimor i ekuilibruar dhe konsumimi i ushqimeve me veti anti-inflamatore (sidomos peshku që përmban omega-3, vaji i ullirit, perimet dhe frutat e freskëta). Për të ulur efektet anësore të trajtimit me kortizon, nën kontrollin e mjekut mund të merren suplemente kalciumi dhe vitamine D. Zakone si ushtrimet e rregullta dhe kujdesi ndaj rregullsisë së gjumit gjithashtu ndihmojnë pacientin të ruajë shëndetin e përgjithshëm.

Si trajtohet arteriti temporal?

Trajtimi kryesor i arteritit temporal synon të parandalojë humbjen e shikimit duke e shtypur shpejt inflamacionin e enëve të gjakut. Edhe para se të konfirmohet diagnoza, nëse ekziston rreziku i humbjes së shikimit, trajtimi fillohet menjëherë. Me trajtimin me kortizon, simptomat zakonisht përmirësohen brenda një kohe të shkurtër. Më pas doza e barit ulet gradualisht dhe kalohet në trajtim mbajtës afatgjatë. Në disa raste, për të parandaluar rikthimin e sëmundjes, mund të shtohen barna që shtypin sistemin imunitar. Kohëzgjatja e trajtimit mund të jetë muaj e madje vite dhe kërkon ndjekje të rregullt. Te pacientët ndiqen nivelet e inflamacionit me analiza gjaku. Bëhen kontrolle për efektet anësore të mundshme. Me diagnozë të hershme, përdorim të rregullt të barnave dhe rregullime në stilin e jetesës, arteriti temporal mund të mbahet nën kontroll dhe komplikimet mund të minimizohen.

Mjekët e fushës «Mjekësia interne» në Anadolu

A. Melih Özel

Profesor I Gastroenterologjisë

Gastroenterologjia

H. Murat Gürsoy

M.D. Profesor I Asociuar I Gastroenterologjisë

Gastroenterologjia

Enes Murat Atasoyu

Profesor I Asociuar I Mjekësisë Së Brendshme

Nefrologjia

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.