Testet për zbulimin e hershëm të kancerit

Kanceri është një sëmundje, trajtimi i së cilës mund të jetë më i suksesshëm kur zbulohet në fazë të hershme. Duke qenë se shumica e llojeve të kancerit nuk japin simptoma të dukshme në fazat e para, falë testeve të rregullta të depistimit sëmundja mund të diagnostikohet para se të përparojë dhe trajtimi mund të fillojë herët. Diagnoza e hershme e kancerit mund të arrihet me teste të ndryshme depistimi, që ndryshojnë sipas llojit të kancerit dhe faktorëve të rrezikut të personit. Këto teste, duke ndihmuar në zbulimin e sëmundjes në fazën kur kanceri ende nuk jep shenja, mund ta zgjasin jetëgjatësinë dhe të rrisin shkallën e suksesit të trajtimit. Falë zhvillimeve mjekësore, shumë metoda depistimi si mamografia, kolonoskopia, testi Pap, testi PSA dhe tomografia e kompjuterizuar me dozë të ulët luajnë një rol të madh në diagnozën e hershme të kancerit. Përveç kësaj, duke marrë parasysh historinë familjare, stilin e jetesës dhe faktorët gjenetikë të personit, mund të zbatohen programe depistimi të personalizuara.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është kanceri?

Kanceri është një grup sëmundjesh që karakterizohet nga rritja dhe shumimi i pakontrolluar i qelizave në trup. Ndërsa në kushte normale qelizat përtërihen duke u ndarë sipas një rendi të caktuar, qelizat kancerore dalin nga ky mekanizëm kontrolli dhe fillojnë të rriten në mënyrë anormale. Këto qeliza mund të përhapen në indet përreth, të dëmtojnë organet dhe të prishin funksionimin natyror të trupit.

Është një sëmundje, mundësia e trajtimit të së cilës rritet ndjeshëm kur diagnostikohet herët. Për këtë arsye, kryerja e testeve të rregullta të depistimit për grupe të caktuara rreziku dhe zbulimi i shenjave të hershme kanë rëndësi jetike. Testet që kryhen për diagnozën e hershme të kancerit mund të ndryshojnë sipas llojit të kancerit, moshës, gjinisë dhe predispozitës gjenetike të personit.

Testet që kryhen për diagnozën e hershme të kancerit

Testet e depistimit që përdoren për diagnozën e hershme të kancerit ndihmojnë në zbulimin e fazave të hershme të kancerit te personat që ende nuk kanë shenja. Depistimet që kryhen rregullisht, duke mundësuar kapjen e kancerit në fazë të hershme, e lehtësojnë procesin e trajtimit dhe e zgjasin jetëgjatësinë. Më poshtë jepen në detaje testet e depistimit të kancerit që përdoren gjerësisht:

• Mamografia (testi i depistimit të kancerit të gjirit): Është testi imazherik më i përdorur për zbulimin e kancerit të gjirit në fazë të hershme. Grave mbi 40 vjeç u rekomandohet të bëjnë mamografi një herë në vit. Nëse në familje ka histori kanceri të gjirit, depistimet mund të fillojnë në moshë më të re. Te gratë me ind gjiri të dendur mund të rekomandohet shtesë ekografi ose rezonancë magnetike (MRI).
• Testi Pap dhe testi HPV (testi i depistimit të kancerit të qafës së mitrës): Janë teste që kryhen për zbulimin e kancerit të qafës së mitrës në fazë të hershme. Testi Pap kontrollon ndryshimet qelizore në qafën e mitrës dhe rekomandohet të bëhet rregullisht duke filluar nga mosha 21 vjeç. Testi HPV kryhet për zbulimin e infeksioneve me virusin e papilomës njerëzore (HPV). Testi Pap zakonisht rekomandohet një herë në 3 vjet, ndërsa testi HPV një herë në 5 vjet.
• Kolonoskopia dhe testi i jashtëqitjes (testi i depistimit të kancerit kolorektal): Përdoret për zbulimin e kancerit të zorrës së trashë dhe të rektumit. Duke filluar nga mosha 45 vjeç, rekomandohet kryerja e kolonoskopisë një herë në 10 vjet. Testi i gjakut okult në jashtëqitje (FOBT) ose testi i ADN-së në jashtëqitje mund të ndihmojë në kapjen e kancerit të zorrës së trashë në fazë të hershme. Te personat me histori familjare të kancerit të zorrës së trashë mund të jetë e nevojshme që depistimet të fillojnë më herët.
• Testi PSA (testi i depistimit të kancerit të prostatës): Është një test gjaku që përdoret për diagnozën e hershme të kancerit të prostatës. Te burrat mbi 50 vjeç, veçanërisht te ata që kanë faktorë rreziku, rekomandohet kryerja e rregullt e testit PSA. Nivelet e larta të PSA mund ta rrisin mundësinë e kancerit të prostatës, por për një diagnozë përfundimtare nevojiten teste të mëtejshme.
• Ekzaminimi i lëkurës (testi i depistimit të melanomës dhe kancerit të lëkurës): Kryerja e rregullt e ekzaminimit të lëkurës për shenja të kancerit të lëkurës është e rëndësishme. Nëse në lëkurë shfaqen nishane të reja, ose nishanet ekzistuese rriten, ndryshojnë ngjyrë apo kanë skaje të parregullta, duhet konsultuar një dermatolog. Për personat në grupin me rrezik të lartë mund të kryhen ekzaminime të mëtejshme si biopsia dhe dermatoskopia.
• CA-125 dhe ekografia transvaginale (testi i depistimit të kancerit të vezores): Testi i gjakut CA-125 mund të jetë një nga shënuesit e kancerit të vezores, por vetëm ai nuk mjafton për të vendosur diagnozën. Te personat me rrezik të lartë rekomandohet të vlerësohet së bashku me ekografinë transvaginale.

Këto teste, duke mundësuar diagnostikimin e kancerit në fazat e hershme, rrisin mundësinë e fillimit të trajtimit. Megjithatë, duhet pasur parasysh se disa teste mund të japin rezultate të rreme pozitive ose të rreme negative, dhe ato duhet të vlerësohen sipas rekomandimeve të mjekut.

Cilat janë testet e depistimit për llojet e tjera të kancerit?

Edhe pse për disa lloje kanceri ende nuk ekziston një test standard depistimi, për personat që kanë faktorë rreziku mund të rekomandohen testet e mëposhtme:

• Kanceri i mëlçisë: Te personat me rrezik të lartë mund të përdoren testi i gjakut për alfa-fetoproteinën (AFP) dhe ekografia e mëlçisë.
• Kanceri i pankreasit: Te personat me histori familjare mund të rekomandohen ekografia endoskopike dhe imazheria me MRI.
• Kanceri i stomakut: Te personat me infeksion nga Helicobacter pylori ose me rrezik të lartë mund të kryhet depistim i kancerit të stomakut me endoskopi.
• Limfoma (kanceri i gjëndrave limfatike): Nëse ka shenja, mund të përdoren analiza gjaku, biopsi e nyjës limfatike dhe metoda imazherike.
• Kanceri i testikujve: Vetekzaminimi i testikujve është i rëndësishëm për diagnozën e hershme.

Kanceri është një sëmundje, mundësia e trajtimit të së cilës rritet shumë kur diagnostikohet herët. Kryerja e depistimeve të rregullta të kancerit, vlerësimi i faktorëve të rrezikut dhe përvetësimi i zakoneve të shëndetshme të jetesës janë ndër hapat më efektivë mbrojtës kundër kancerit.

Është e rëndësishme që personat, në varësi të moshës, gjinisë, historisë familjare dhe stilit të jetesës, të përcaktojnë se cilat teste duhet të bëjnë duke u konsultuar me një mjek. Falë diagnozës së hershme mund të parandalohet përparimi i kancerit dhe mund të zbatohen metoda trajtimi më efektive.

Mjekët e fushës «Onkologjia mjekësore» në Anadolu

Bülent Karagöz

Md Prof. Prof. E Onkologjisë Mjekësore

Onkologjia mjekësore

Şeref Kömürcü

Md Profesor I Onkologjisë Mjekësore

Onkologjia mjekësore

Sinan Karaaslan

Md Doktor I Onkologjisë Mjekësore

Onkologjia mjekësore

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.