Çfarë është neuroblastoma? Simptomat dhe trajtimi

Neuroblastoma është një nga tumoret malinje që shihen më shpesh në fëmijëri dhe është një sëmundje serioze që diagnostikohet veçanërisht te fëmijët nën 5 vjeç. Ajo shfaqet si pasojë e mospjekjes së qelizave të sistemit nervor gjatë procesit të zhvillimit dhe e shumimit të tyre të pakontrolluar. Zakonisht e ka origjinën nga gjëndrat mbiveshkore, por mund të zhvillohet edhe në zona të tjera të sistemit nervor. Edhe pse rrallë mund të vërehet gjatë ekografisë para lindjes, shpesh jep simptoma në foshnjëri ose në fëmijërinë e hershme.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është neuroblastoma?

Neuroblastoma është një tumor malinj që e ka origjinën nga qelizat e sistemit nervor dhe që shihet zakonisht në fëmijëri. Ky tumor shfaqet si pasojë e mospjekjes së qelizave nervore në fazë të hershme dhe e rritjes së tyre të pakontrolluar. Neuroblastoma shihet më shpesh në zonën ku ndodhen gjëndrat mbiveshkore, sepse këto gjëndra zhvillohen nga e njëjta origjinë embrionale me qelizat nervore. Megjithatë, tumori mund të shfaqet edhe përreth shtyllës kurrizore, në kraharor, në bark ose në zonën e qafës. Ndër kanceret e fëmijërisë, ajo është një nga më të shpeshtat pas leukemisë dhe tumoreve të trurit.

Kjo sëmundje zakonisht diagnostikohet te fëmijët nën pesë vjeç dhe rrallë shihet në adoleshencë. Në disa raste mund të vërehet edhe në ekzaminimet me ekografi para lindjes. Struktura biologjike e neuroblastomës është shumë e ndryshueshme. Te disa fëmijë shkakton një tablo që përparon shpejt dhe ka ecuri agresive, ndërsa në disa raste tumori mund të regresojë vetvetiu. Për këtë arsye, gjendja klinike dhe procesi i trajtimit i çdo pacienti mund të ndryshojnë. Diagnoza e hershme dhe trajtimi i duhur e rrisin ndjeshëm shansin e mbijetesës.

Cilat janë simptomat e neuroblastomës?

Simptomat ndryshojnë sipas zonës së trupit ku ndodhet tumori, madhësisë dhe përhapjes së tij. Në fazat e hershme shpesh mund të mos japë simptoma ose mund të vërehet me ankesa të thjeshta. Megjithatë, ndërsa tumori rritet, ai ushtron presion mbi indet përreth dhe mund të shkaktojë probleme serioze shëndetësore.

Simptomat e neuroblastomës mund të shfaqen si më poshtë:

• Fryrje ose masë në bark: Është gjetja më e shpeshtë dhe zakonisht vërehet nga prindërit.
• Dhimbje barku: Mund të zhvillohet si pasojë e rritjes së tumorit dhe presionit të tij mbi organet brenda barkut.
• Mungesë oreksi dhe humbje peshe: Shihen shpesh për shkak të efektit të tumorit në metabolizëm dhe presionit mbi sistemin tretës.
• Lodhje dhe dobësi: Mund të lidhen me çekuilibrin energjetik dhe aneminë.
• Gjak në urinë ose në jashtëqitje: Mund të shfaqet kur tumori ushtron presion mbi veshkat, fshikëzën e urinës ose zorrët.
• Dhimbje kockash: Kur tumori përhapet në kocka, te fëmijët mund të shihen dhimbje të forta kockash ose çalim.
• Nxirje rreth syve: Veçanërisht në fazat e avancuara, si pasojë e metastazave mund të krijohet pamja e “syve të rakunit” rreth syve.
• Temperaturë: Mund të shfaqet si pasojë e stimulimit të sistemit imunitar nga tumori ose e proceseve inflamatore që ai shkakton.
• Tension i lartë i gjakut: Mund të zhvillohet për shkak të çekuilibrave hormonalë te tumoret e vendosura në gjëndrat mbiveshkore.
• Gjetjet e sistemit nervor: Tumoret përreth palcës kurrizore mund të shkaktojnë paralizë, çrregullime të ecjes ose humbje të reflekseve.

Cilat janë shkaqet e neuroblastomës?

Shkaku i saktë ende nuk është sqaruar plotësisht. Megjithatë, kërkimet shkencore tregojnë se kjo sëmundje lidhet me mutacionet gjenetike dhe me çrregullimet e zhvillimit embrional. Normalisht, qelizat e sistemit nervor gjatë shtatzënisë zhvillohen deri në një fazë të caktuar, piqen dhe fitojnë funksion. Megjithatë, disa qeliza nuk arrijnë të piqen gjatë këtij procesi, mbeten në gjendje “primitive” dhe pas lindjes rriten në mënyrë të pakontrolluar duke formuar tumor.

Ndër faktorët që e nxitin këtë mekanizëm mund të përmenden ndryshimet gjenetike të trashëguara, çrregullimet në proteinat që rregullojnë shumimin e qelizave dhe çekuilibrat në sistemin imunitar. Neuroblastoma shpesh zhvillohet në mënyrë “sporadike”, pra rastësisht, por në një pjesë të vogël të rasteve ka histori familjare. Është treguar se veçanërisht mutacionet në gjene si ALK dhe PHOX2B lidhen me trashëgiminë.

Shkaqet e neuroblastomës mund të detajohen si më poshtë:

• Mutacionet gjenetike: Ndryshimet në gjene si ALK, PHOX2B dhe MYCN mund të nxitin zhvillimin e tumorit.
• Historia familjare: Edhe pse shumë rrallë, rreziku rritet te fëmijët që kanë neuroblastomë në familje.
• Çrregullimet e zhvillimit embrional: Mosfunksionimet në procesin e pjekjes së qelizave nervore çojnë në shndërrimin tumoral të qelizave primitive.
• Faktorët mjedisorë: Mendohet se mund të lidhet me ekspozimin e mundshëm ndaj toksinave në barkun e nënës, me peshën e ulët në lindje ose me komplikacionet e shtatzënisë.
• Dobësia e sistemit imunitar: Shtypja e mekanizmave që kontrollojnë rritjen e qelizave mund ta lehtësojë shumimin e qelizave jonormale.
• Amplifikimi i gjenit MYCN: Kopjimi i tepruar i këtij gjeni shkakton rritje më agresive dhe më të shpejtë të tumorit.

Cilat janë stadet e neuroblastomës?

Në neuroblastomë, përcaktimi i stadit është jashtëzakonisht i rëndësishëm për të përcaktuar gjendjen e përhapjes së tumorit dhe planin e trajtimit. Stadifikimi tregon si nëse tumori është i kufizuar në zonën ku ndodhet, ashtu edhe nëse është përhapur në nyjet limfatike ose në organe të largëta. Sistemi Ndërkombëtar i Stadifikimit të Neuroblastomës (INSS) dhe Sistemi Ndërkombëtar i Stadifikimit sipas Grupit të Rrezikut të Neuroblastomës (INRGSS) janë klasifikimet që përdoren më shpesh.

Stadet e neuroblastomës klasifikohen si më poshtë:

• Stadi 1: Tumori është i kufizuar në një zonë të vetme dhe mund të hiqet plotësisht me kirurgji. Nuk ka përhapje në nyjet limfatike.
• Stadi 2A: Tumori ndodhet në një zonë të vetme, por nuk ka mundur të hiqet plotësisht me kirurgji. Nyjet limfatike aty pranë nuk janë të përfshira.
• Stadi 2B: Tumori është i kufizuar në një zonë të vetme, por është përhapur në nyjet limfatike përreth.
• Stadi 3: Tumori ka kaluar vijën e mesit të trupit ose ka përfshirë të dyja anët. Ka përhapje në nyjet limfatike përreth dhe nuk mund të hiqet plotësisht me kirurgji.
• Stadi 4: Tumori ka dhënë metastaza në zona të tjera të trupit, si palca e eshtrave, mëlçia, kockat ose nyjet limfatike të largëta.
• Stadi 4S (stad i veçantë): Shihet vetëm te foshnjat nën 1 vjeç. Tumori është i kufizuar, por mund të jetë përhapur në mëlçi, lëkurë ose palcën e eshtrave. Në mënyrë interesante, në këtë stad tumori në disa raste mund të regresojë vetvetiu.

Si diagnostikohet neuroblastoma?

Hapi i parë në diagnozë është marrja e historisë së detajuar të fëmijës dhe ekzaminimi fizik. Masa e prekshme në bark, humbja e pashpjegueshme e peshës, anemia, dhimbjet e kockave ose gjetjet që lidhen me sistemin nervor janë të dhëna të rëndësishme që orientojnë procesin e diagnozës. Për të arritur në diagnozën përfundimtare, një nga metodat më të përdorura janë testet imazherike. Ultrasonografia preferohet në hapin e parë për të zbuluar masat brenda barkut. Më pas, me tomografi të kompjuterizuar (KT) ose rezonancë magnetike (MRI) ekzaminohen në detaje madhësia e tumorit, lidhja e tij me indet përreth dhe përhapja. Përveç kësaj, për të kërkuar praninë e metastazave mund të përdoret shintigrafia e kockave ose PET-KT.

Faza më e rëndësishme e diagnozës është biopsia. Mostra e indit e marrë nga tumori ekzaminohet nën mikroskop dhe vlerësohet nëse qelizat mbartin karakteristikat e neuroblastomës. Gjatë këtij ekzaminimi mund të kryhen edhe analiza gjenetike dhe molekulare. Veçanërisht amplifikimi i gjenit MYCN është një tregues i rëndësishëm që përcakton ecurinë e sëmundjes.

Përveç këtyre, në diagnozë përdoren edhe analizat e gjakut dhe të urinës. Gjetja e niveleve të larta të derivateve të katekolaminave (VMA dhe HVA) në urinë është një gjetje tipike për neuroblastomën. Analizat e gjakut, nga ana tjetër, orientojnë në vlerësimin e gjendjes së përgjithshme shëndetësore të fëmijës dhe të funksioneve të mëlçisë dhe veshkave.

Në cilën moshë shfaqet neuroblastoma?

Neuroblastoma është një tumor që shfaqet veçanërisht në vitet e para të fëmijërisë dhe në këtë aspekt dallohet nga shumë lloje të tjera kanceri. Shumica dërrmuese e rasteve shihen te fëmijët nën 5 vjeç. Grupmosha në të cilën diagnostikohet më shpesh është ndërmjet 0-2 vjeç. Fakti që në këtë periudhë qelizat janë në proces të rritjes dhe diferencimit të shpejtë e rrit rrezikun e shndërrimit tumoral të qelizave nervore që nuk arrijnë të piqen.

Mbi 90% e rasteve diagnostikohen para moshës 10 vjeç. Shfaqja e saj në adoleshencë dhe në moshën e rritur është shumë e rrallë. Megjithatë, rrallë mund të zbulohet edhe në periudhën para lindjes; në ekzaminimet me ekografi të kryera te disa foshnja mund të vërehet neuroblastoma.

Mosha ka një rol përcaktues në ecurinë e sëmundjes. Për shembull, te foshnjat nën 1 vjeç ekziston një stad i veçantë (Stadi 4S) dhe në këtë stad tumori në disa raste mund të ketë prirje të regresojë vetvetiu. Megjithatë, te fëmijët më të mëdhenj sëmundja zakonisht mund të ketë ecuri më agresive dhe mund të kërkohet trajtim më intensiv.

Cilat janë metodat e trajtimit të neuroblastomës?

Trajtimi i neuroblastomës planifikohet sipas stadit të sëmundjes, përhapjes së tumorit, moshës së fëmijës, karakteristikave biologjike të tumorit (për shembull amplifikimi i gjenit MYCN) dhe gjendjes së përgjithshme shëndetësore. Për këtë arsye, procesi i trajtimit ndryshon për çdo fëmijë dhe kryhet nga një ekip multidisiplinar.

Procesi i ndjekjes pas trajtimit të neuroblastomës

Procesi i ndjekjes pas trajtimit të neuroblastomës është po aq i rëndësishëm sa vetë trajtimi. Sepse sëmundja mund të rikthehet ose efektet anësore të trajtimeve mund të shkaktojnë probleme shëndetësore në afat të gjatë. Procesi i ndjekjes synon si mbrojtjen e fëmijës nga sëmundja, ashtu edhe ecurinë e shëndetshme të procesit të tij të zhvillimit.

Pikat kryesore që merren parasysh gjatë ndjekjes mund të renditen si më poshtë:

• Kontrollet klinike të rregullta: Pas trajtimit, fëmija ekzaminohet në intervale të caktuara nga onkologu pediatër. Gjetjet fizike dhe procesi i rritjes dhe zhvillimit ndiqen nga afër.
• Testet imazherike: Me KT, MRI, ekografi ose PET-KT kontrollohet nëse sëmundja është rikthyer.
• Testet laboratorike: Analizat e urinës dhe të gjakut kryhen rregullisht për vlerësimin e shënuesve tumoralë dhe të funksioneve të organeve.
• Ndjekja e efekteve anësore të vonshme: Meqë problemet e zemrës, veshkave, mëlçisë ose dëgjimit të lidhura me kimioterapinë dhe radioterapinë mund të shfaqen pas shumë vitesh, fëmija ndiqet në afat të gjatë.
• Mbështetja psikosociale: Për fëmijën dhe familjen e tij sigurohen mbështetje psikologjike, programe përshtatjeje me jetën shkollore dhe mekanizma mbështetjeje sociale.
• Ushqyerja dhe ushtrimet fizike: Për forcimin e sistemit imunitar dhe ruajtjen e shëndetit të përgjithshëm rekomandohen ushqyerja e shëndetshme dhe aktiviteti fizik i përshtatshëm për moshën.

Periudha e ndjekjes zakonisht vazhdon për vite me radhë. Në 2-3 vitet e para kontrollet kryhen në intervale më të shpeshta, ndërsa në vitet në vijim këto intervale zgjaten. Qëllimi është si zbulimi i hershëm i rikthimit të sëmundjes, ashtu edhe ruajtja e shëndetit afatgjatë të fëmijës.

Mjekët e fushës «Kirurgjia pediatrike» në Anadolu

A. Nadir Tosyalı

M.D.

Kirurgjia pediatrike

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.