Çfarë është kriza konvulsive dhe si duhet reaguar?

Ndryshimi i papritur i vetëdijes, kontraktimet e pavullnetshme ose sulmet e shkurtra të shkëputjes janë shqetësuese për shumë familje. Tabloja që në mjekësi quhet krizë (konvulsion) në gjuhën e përditshme shpesh shprehet si “kriza” apo “konvulsione”. Kjo gjendje, që shfaqet si pasojë e çrregullimit të përkohshëm të aktivitetit elektrik në tru, mund të vërehet në çdo grupmoshë. Ndërsa në fëmijëri dallohen sulmet e lidhura me temperaturën, te të rriturit mund të dalin në plan të parë shkaqe të tjera neurologjike. Jo çdo krizë do të thotë epilepsi. Sulmet e përsëritura, sëmundjet themelore ose problemet metabolike duhet të vlerësohen. Dhënia e përgjigjeve të qarta për pyetje si “Çfarë është kriza, me cilat shenja shfaqet, kur nevojitet ndërhyrje urgjente?” ka rëndësi për ndërhyrjen e hershme. Në titujt e mëposhtëm trajtohen në detaje llojet e krizave, simptomat, shkaqet dhe hapat e ndihmës së parë.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është kriza konvulsive?

Qelizat e trurit komunikojnë përmes sinjaleve elektrike. Kur në këtë përcjellje ndodh një shkarkim i papritur dhe i pakontrolluar, klinikisht shfaqet kriza. Në shoqëri kjo tablo zakonisht quhet kriza konvulsive. Gjatë sulmit mund të vërehen kontraktime, por jo çdo krizë shoqërohet me kontraktime. Disa persona përjetojnë vetëm turbullim të shkurtër të vetëdijes.

Kohëzgjatja e krizës zakonisht është nga disa sekonda deri në disa minuta. Shumica e sulmeve përfundojnë vetvetiu. Krizat që zgjasin shumë ose që përsëriten njëra pas tjetrës kërkojnë ndërhyrje urgjente. Ka dallim midis personit që ka kaluar një krizë të vetme dhe personit që ka marrë diagnozën e epilepsisë. Epilepsia është përkufizimi që përdoret për krizat e përsëritura dhe të lidhura me një prirje të qëndrueshme themelore.

Tipi i krizës, kohëzgjatja, shenjat shoqëruese dhe mosha e personit janë përcaktuese në procesin e diagnozës. Prandaj duhet vëzhguar me kujdes se si filloi kriza, sa zgjati dhe si u rimëkëmb personi më pas. Vlerësimi i hershëm kontribuon në uljen e rreziqeve të mundshme.

Cilat janë llojet e krizave konvulsive?

Krizat klasifikohen në mënyra të ndryshme. Në këtë klasifikim luajnë rol pamja klinike, grupmosha dhe faktorët nxitës. Dallimi më i shpeshtë është midis krizave me temperaturë dhe pa temperaturë. Të dyja tablotë ngjallin interes veçanërisht në periudhën e fëmijërisë.

Kriza me temperaturë (konvulsioni febril)

Krizat që shfaqen së bashku me temperaturë të lartë quhen kriza me temperaturë. Zakonisht shfaqen te fëmijët midis moshës 6 muajsh dhe 5 vjeç. Rritja e shpejtë e temperaturës mund ta nxisë krizën. Sulmi shpesh është i shkurtër dhe përfundon vetvetiu brenda disa minutave.

Krizat me temperaturë ndahen në të thjeshta dhe të komplikuara. Në tipin e thjeshtë kriza zgjat pak dhe nuk përsëritet brenda ditës. Në tipin e komplikuar kohëzgjatja mund të zgjatet ose brenda së njëjtës ditë mund të vërehen më shumë se një sulm. Te shumica e fëmijëve nuk lë dëmtim të përhershëm, por në sulmin e parë nevojitet patjetër vlerësim mjekësor.

Kriza pa temperaturë

Krizat që zhvillohen pa temperaturë përkufizohen si kriza pa temperaturë. Kjo tablo mund të lidhet me epilepsinë, infeksionet e trurit, traumën e kokës ose çrregullimet metabolike. Nuk ka kufizim moshe. Ashtu siç mund të shihet te fëmijët, mund të shfaqet edhe te të rriturit.

Nëse krizat pa temperaturë kanë prirje të përsëriten, nevojitet ekzaminim i detajuar neurologjik. Në procesin e diagnozës përdoren elektroencefalografia dhe metodat imazherike. Kur përcaktohet shkaku themelor, vendoset plani i trajtimit.

Cilat janë tipet e krizave?

Krizat klasifikohen jo vetëm sipas pranisë së temperaturës, por edhe sipas zonës së trurit nga e cila burojnë. Ky dallim e lehtëson kuptimin e simptomave.

Në përgjithësi ekzistojnë dy tipe kryesore:

• Krizat fokale
• Krizat e gjeneralizuara

Në krizat fokale shkarkimi elektrik fillon në një zonë të caktuar të trurit. Personi mund të mos e humbasë vetëdijen. Në krah ose në këmbë mund të vërehen lëvizje të pavullnetshme. Në krizat e gjeneralizuara aktiviteti ndryshon në të gjithë trurin. Humbja e vetëdijes është më e theksuar.

Dallimi i saktë i këtyre tipeve ndikon drejtpërdrejt në zgjedhjen e trajtimit. Jo çdo tip krize krijon të njëjtën tablo klinike. Vëzhgimi dhe anamneza e detajuar janë të rëndësishme për diagnozën.

Cilat janë simptomat e krizës?

Simptomat e krizës ndryshojnë sipas tipit të sulmit. Gjetjet më të shpeshta janë kontraktimet, humbja e vetëdijes dhe ndryshimet në frymëmarrje. Pyetja “Cilat janë simptomat e krizës?” kërkohet shpesh veçanërisht nga prindërit.

Faza tonike-klonike (kontraktime dhe dridhje)

Në fazën tonike muskujt kontraktohen papritur. Personi mund të bjerë në tokë. Më pas fillon faza klonike. Në këtë fazë vërehen dridhje ritmike. Mund të ketë bllokim të nofullës ose shtrëngim të dhëmbëve.

Gjatë sulmit mund të ndodhë mosmbajtje e urinës. Mund të shoqërohet edhe me kafshim të gjuhës. Kriza përfundon brenda disa minutave. Më pas personi mund të jetë i lodhur dhe i hutuar.

Humbja e vetëdijes dhe mungesa e reagimit

Në disa kriza nuk ka kontraktim të dukshëm. Personi me vështrim bosh nuk i përgjigjet mjedisit. Vihet re si gjendje e shkurtër shkëputjeje. Veçanërisht te fëmijët mund të bjerë në sy me rënien e rezultateve në shkollë. Ndryshimi i vetëdijes mund të zgjasë disa sekonda. Pas sulmit personi mund të mos e kujtojë se çfarë ndodhi.

Ndryshimet e frymëmarrjes dhe të ngjyrës së lëkurës

Gjatë krizës frymëmarrja mund të çrregullohet. Mund të vërehen ndalesa të shkurtra të frymëmarrjes. Mund të vihet re nxirje (cianozë) e buzëve. Vëzhgimi i zbehjes ose i nxirjes së ngjyrës së lëkurës lidhet me ndryshimin e oksigjenimit. Pasi sulmi përfundon, zakonisht kthehet në normalitet.

Cilat janë simptomat e krizës te foshnjat?

Te foshnjat simptomat e krizës mund të jenë më të zbehta. Mund të bien në sy hedhjet e papritura të krahut ose të këmbës dhe rrëshqitja e syve drejt një pike të fiksuar. Gjatë thithjes mund të vërehet ndalesë e papritur.

Nëse shoqërohet me temperaturë të lartë, vlerësohet mundësia e krizës me temperaturë. Kur simptomat e krizës te foshnjat vihen re herët, mund të sigurohet ndërhyrje e shpejtë.

Gjetjet e mëposhtme mund të sugjerojnë krizë te foshnjat:

• Kontraktim ose atoni e papritur
• Vështrim i ngulur i syve
• Mungesë reagimi
• Nxirje
• Çrregullim i frymëmarrjes

Kur vërehen këto shenja, duhet marrë ndihmë mjekësore pa humbur kohë.

Pse ndodh kriza?

Krizat mund të shfaqen për shkaqe të ndryshme. Nuk ka një shkak të vetëm. Në periudhën e fëmijërisë në plan të parë janë infeksionet. Te të rriturit sëmundjet neurologjike shihen më shpesh.

Shkaqet e krizës te fëmijët

Te fëmijët shkaku më i shpeshtë është temperatura. Rritja e shpejtë e temperaturës për shkak të infeksioneve mund ta nxisë krizën. Përveç kësaj, mund të luajnë rol infeksionet e trurit, anomalitë e lindura dhe problemet metabolike.

Gjendjet e mëposhtme mund të jenë shkak krize te fëmijët:

• Temperaturë e lartë
• Meningjiti
• Çrregullimet e zhvillimit të trurit
• Çekuilibrat elektrolitikë

Vlerësimi i hershëm mundëson përcaktimin e rrezikut të përsëritjes.

Shkaqet e krizës te të rriturit

Te të rriturit shkaqet e krizës janë më të larmishme. Mund të ndikojnë tumoret e trurit, trauma e kokës, goditja në tru (iktusi) ose prirja gjenetike. Me krizën lidhen edhe çrregullimet metabolike, sheqeri i ulët në gjak ose ndryshimet elektrolitike. Përcaktimi i shkakut themelor është baza e trajtimit.

Në sa gradë ndodh kriza?

Krizat me temperaturë zakonisht lidhen me temperaturë mbi 38 gradë. Megjithatë, nuk ka një kufi të prerë temperature. Shpejtësia e rritjes së temperaturës është e rëndësishme. Te disa fëmijë kriza mund të vërehet edhe në gradë më të ulëta.

Jo çdo temperaturë e lartë do të thotë krizë. Anamneza familjare dhe prirja individuale janë përcaktuese. Te fëmijët me temperaturë gjendja e përgjithshme duhet ndjekur nga afër.

Dallimi midis krizës dhe epilepsisë

Krizat e përsëritura dhe me shkak të pashpjeguar përkufizohen si epilepsi. Një krizë e vetme me temperaturë nuk është epilepsi. Për diagnozën e epilepsisë nevojitet që krizat të përsëriten. Dallimi midis krizës dhe epilepsisë duhet kuptuar saktë. Jo çdo personi që ka kaluar një krizë i vihet diagnoza e epilepsisë. Diagnozat qartësohen me vlerësimin e specialistit.

Si jepet ndihma e parë te fëmija që ka krizë?

Gjatë krizës është e rëndësishme të ruhet qetësia. Përparësi ka që fëmija të mos dëmtohet.

Sigurimi i pozicionit dhe i mjedisit të sigurt

Fëmija duhet shtrirë anash. Objektet e forta duhet larguar. Në gojë nuk duhet futur asnjë objekt. Nën kokë mund të vendoset një mbështetje e butë. Rrobat e ngushta duhet liruar.

Ndjekja e kohëzgjatjes së krizës

Duhet kontrolluar ora. Kohëzgjatja e krizës duhet regjistruar. Në sulmet që zgjasin më shumë se pesë minuta duhet thirrur ndihma urgjente. Pas sulmit fëmija duhet lënë të pushojë. Mbikëqyrja duhet vazhduar derisa vetëdija të kthehet plotësisht.

Çfarë nuk duhet bërë gjatë krizës?

Ndërhyrjet e gabuara mund të krijojnë rrezik serioz. Personit që ka krizë nuk duhet t’i jepet ujë. Nuk duhet tentuar të ndalohen me forcë lëvizjet. Në gojë nuk duhet vendosur lugë ose objekt i ngjashëm. Hedhja e ujit të ftohtë nuk është e drejtë. Ndërhyrja duhet të kufizohet në sigurimin e një mjedisi të sigurt.

Kur duhet thirrur numri i urgjencës 112?

Në disa raste nevojitet ndihmë urgjente. Në rastet e mëposhtme duhet thirrur numri i urgjencës 112:

• Nëse kriza zgjat më shumë se 5 minuta
• Nëse kriza shfaqet për herë të parë
• Nëse ka vështirësi në frymëmarrje
• Nëse pas krizës vetëdija nuk kthehet
• Nëse zhvillohen sulme njëri pas tjetrit

Ndërhyrja e hershme i ul komplikacionet e mundshme.

Pyetje të shpeshta për krizën konvulsive

A lë dëmtim të përhershëm kriza? Shumica e krizave të shkurtra nuk shkaktojnë dëmtim të përhershëm. Sulmet që zgjasin shumë mbartin rrezik.

A përsëritet kriza me temperaturë? Te disa fëmijë mund të shfaqet sërish. Anamneza familjare mund ta rrisë rrezikun.

A është normal gjumi pas krizës? Po. Pas sulmit mund të vërehet gjendje e përkohshme përgjumjeje.

Krizat, kur vlerësohen saktë, mund të vihen nën kontroll. Vënia re e simptomave dhe marrja e ndihmës mjekësore në kohën e duhur mundësojnë menaxhimin e sigurt të procesit.

Mjekët e fushës «Pediatria» në Anadolu

Savaş Kansoy

M.D. Profesor

Onkologjia pediatrike

A. Nadir Tosyalı

M.D.

Kirurgjia pediatrike

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.