Kanceri i gjendrave të pështymës: simptomat dhe stadet

Kanceri i gjëndrave të pështymës është një lloj i rrallë kanceri që zhvillohet si pasojë e shumimit të pakontrolluar të qelizave anormale në gjëndrat e pështymës. Gjëndrat e pështymës ndodhen rreth gojës dhe fytit dhe mbështesin sistemin tretës. Ky lloj kanceri mund të prekë gjëndrat e mëdha dhe të vogla të pështymës në rajonin e kokës dhe të qafës. Kur nuk diagnostikohet herët, mbart rrezikun e përhapjes në indet përreth dhe në nyjat limfatike. Një masë e fortë që vihet re nën nofull, brenda gojës ose rreth veshit është ndër simptomat më të zakonshme të kancerit të gjëndrave të pështymës. Në rast se kanceri përparon, mund të shfaqen simptoma si dobësim i nervave të fytyrës, dhimbje dhe vështirësi në gëlltitje.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është kanceri i gjëndrave të pështymës?

Është një sëmundje e shkaktuar nga tumoret malinje (dashakeqe) që zhvillohen në gjëndrat që prodhojnë pështymë. Gjëndrat e pështymës janë gjëndra që prodhojnë dhe sekretojnë lëngun e pështymës, i cili është i nevojshëm për shëndetin e gojës dhe procesin e tretjes. Në trup ndodhen tri gjëndra të mëdha të pështymës: gjëndra parotide (para veshit), gjëndra submandibulare (nën nofull) dhe gjëndra sublinguale (nën gjuhë). Gjithashtu, ekzistojnë shumë gjëndra të vogla pështyme të shpërndara në rajonin e gojës dhe të fytit. Megjithëse ky kancer shihet më shpesh në gjëndrën parotide, ai mund të formohet edhe në gjëndrat e tjera të pështymës. Megjithëse tumoret e gjëndrave të pështymës zakonisht janë beninje (dashamirëse), disa prej tyre mund të rriten shpejt dhe të përhapen në indet përreth. Nëse nuk diagnostikohet herët, mund të japë metastaza në nyjat limfatike dhe në organe të tjera. Predispozita gjenetike dhe ekspozimi afatgjatë ndaj rrezatimit janë ndër faktorët e rëndësishëm të rrezikut në zhvillimin e kësaj sëmundjeje. Veçanërisht te personat që kanë marrë trajtim me rrezatim, në gjëndrat e pështymës mund të krijohen mutacione qelizore që çojnë në kancerizim. Gjithashtu, ekspozimi afatgjatë ndaj disa substancave kimike mund të shkaktojë rritje anormale të qelizave të gjëndrave të pështymës.

Cilat janë simptomat e kancerit të gjëndrave të pështymës?

Në stadet e hershme mund të përparojë pa dhënë simptoma. Megjithatë, ndërsa sëmundja përparon, simptoma më e zakonshme është formimi i një mase të fortë, pa dhimbje, nën nofull, rreth veshit ose brenda gojës. Kjo masë me kalimin e kohës mund të rritet dhe të shtypë indet përreth, si dhe, duke prekur nervat, të shkaktojë mpirje ose dobësi muskulore në fytyrë. Mund të shihen gjithashtu simptoma si ulja e rrjedhjes së pështymës, vështirësia në gëlltitje dhe dhimbja gjatë përtypjes. Në stadet e avancuara të sëmundjes, tumori mund të përhapet në nyjat limfatike dhe në indet përreth. Kjo gjendje mund të shfaqet me simptoma si ënjtje në qafë dhe paralizë e fytyrës. Nëse tumori prek nervat e gjëndrave të pështymës, mund të ndodhë asimetri e fytyrës ose humbje e lëvizjes në njërën anë. Simptomat e kancerit të gjëndrave të pështymës janë këto:

• Masë e fortë dhe pa dhimbje nën nofull, rreth veshit ose brenda gojës
• Ënjtje ose fortësim i gjëndrave të pështymës
• Dhimbje gjatë përtypjes ose gëlltitjes
• Ulje e prodhimit të pështymës dhe tharje e gojës
• Mpirje ose humbje e ndjeshmërisë në fytyrë
• Dobësi e muskujve të fytyrës ose paralizë e fytyrës (humbje e lëvizjes në njërën anë)
• Nyje limfatike të zmadhuara në qafë ose nën nofull
• Dhimbje veshi ose probleme dëgjimi
• Plagë ose lezione që nuk shërohen brenda gojës
• Pështymë me gjak ose erë e keqe e gojës

Stadet e kancerit të gjëndrave të pështymës

Ndahet në stade sipas madhësisë së tumorit, përhapjes në indet përreth dhe nëse ka dhënë apo jo metastaza në nyjat limfatike ose në organe të largëta. Për të përcaktuar shkallën e përhapjes së kancerit përdoret sistemi TNM. Ky sistem mund të shpjegohet si më poshtë:

• T (Madhësia e tumorit): Madhësia dhe përhapja e kancerit brenda gjëndrës së pështymës
• N (Nyjat limfatike): Nëse kanceri është përhapur apo jo në nyjat limfatike të qafës
• M (Metastaza): Përhapja e kancerit në mushkëri, kocka ose organe të tjera

Kanceri i gjëndrave të pështymës klasifikohet nga stadi 0 deri në stadin 4.

• Stadi 1 (Stadi 0 – Stadi I): Tumori është më i vogël se 2 cm dhe ndodhet vetëm brenda gjëndrës së pështymës. Nuk është përhapur në indet përreth ose në nyjat limfatike. Pacientët zakonisht nuk ndiejnë simptoma ose mund të vënë re një masë të lehtë. Shansi i trajtimit është mjaft i lartë.
• Stadi 2 (Stadi II): Tumori ka madhësi 2-4 cm, por ende ndodhet vetëm në gjëndrën e pështymës. Nuk ka përhapje në nyjat limfatike ose në organe të largëta. Mund të përjetohen dhimbje e lehtë, ulje e pështymës ose vështirësi në përtypje. Me diagnostikim të hershëm, kombinimi i kirurgjisë dhe radioterapisë mund të jetë efektiv.
• Stadi 3 (Stadi III): Tumori është më i madh se 4 cm ose është përhapur në indet e buta përreth. Mund të vërehet përhapje në nyjat limfatike të afërta. Pacientët mund të ndiejnë mpirje në fytyrë, paralizë të fytyrës ose ënjtje të dukshme nën nofull. Ndër opsionet e trajtimit është kombinimi i kirurgjisë, radioterapisë dhe kimioterapisë.

Stadi 4, që është stadi i avancuar, ndahet në vetvete në 3 grupe:

• Stadi IVA: Tumori është përhapur në struktura të mëdha të afërta si kocka e nofullës, nervat e fytyrës ose lëkura.
• Stadi IVB: Kanceri është përhapur në nyjat e mëdha limfatike të qafës ose në strukturat vaskulare.
• Stadi IVC: Kanceri ka dhënë metastaza në organe të largëta si mushkëritë, kockat dhe mëlçia.

Në stadet e avancuara pacientët mund të përjetojnë dhimbje të forta, vështirësi në gëlltitje dhe paralizë të dukshme të muskujve të fytyrës. Metoda e trajtimit përcaktohet sipas përhapjes së sëmundjes. Kur diagnostikohet herët, shkalla e suksesit të trajtimit mund të jetë mjaft e lartë.

Trajtimi i kancerit të gjëndrave të pështymës

Metoda më e zakonshme e trajtimit të kancerit të gjëndrave të pështymës është kirurgjia. Gjatë operacionit, gjëndra e pështymës ku ndodhet tumori hiqet plotësisht. Nëse kanceri është përhapur në indet përreth ose në nyjat limfatike, mund të pastrohen edhe indet e prekura. Shtrirja e operacionit varet nga vendndodhja dhe përhapja e tumorit. Në disa raste mund të preken kocka e nofullës, nervat ose muskujt e fytyrës. Në këtë rast zbatohet kirurgjia rikonstruktive dhe synohet ruajtja e funksioneve të fytyrës së pacientit. Pas kirurgjisë, radioterapia mund të zbatohet për të shkatërruar qelizat kancerore të mbetura ose për të zvogëluar tumorin te pacientët që nuk mund të operohen. Duke përdorur rreze me energji të lartë, shkatërrohet ADN-ja e qelizave kancerore. Teknikat moderne si radioterapia me intensitet të moduluar (IMRT) mundësojnë shënjestrimin e indeve kancerore duke e minimizuar dëmtimin e indeve të shëndetshme.

Në kanceret e avancuara të gjëndrave të pështymës, kimioterapia mund të zbatohet me qëllim ndalimin e rritjes së qelizave kancerore ose parandalimin e përhapjes së tyre. Megjithatë, në kanceret e gjëndrave të pështymës kimioterapia zakonisht përdoret si trajtim mbështetës. Duke u zbatuar së bashku me kirurgjinë dhe radioterapinë, mund të ndihmojë në vënien nën kontroll të kancerit. Vitet e fundit janë zhvilluar terapi të shënjestruara për disa lloje të caktuara të kancerit të gjëndrave të pështymës. Kjo metodë trajtimi synon të pengojë rritjen e qelizave kancerore duke shënjestruar disa proteina të caktuara të tyre. Imunoterapia është një opsion i ri trajtimi që forcon sistemin imunitar dhe i mundëson atij të njohë dhe të shkatërrojë qelizat kancerore.

Gjatë procesit të trajtimit, për të rritur cilësinë e jetës së pacientëve mund të ofrohen menaxhim i dhimbjes, mbështetje ushqimore, fizioterapi dhe mbështetje psikologjike. Veçanërisht te pacientët në stad të avancuar, mund të zbatohen programe të veçanta rehabilitimi për të ruajtur funksionet e të folurit dhe të gëlltitjes.

Bordi Editorial i Anadolu Medical Center

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.