Kanceri i bajameve: simptomat, HPV dhe trajtimi

Bajamet (tonsilet) janë inde limfoide që ndodhen në të dyja anët e fytit dhe funksionojnë si pjesë e sistemit imunitar. Bajamet, që marrin përsipër detyrën e mbrojtjes së trupit nga infeksionet dhe mikroorganizmat e dëmshëm, në disa raste mund të bëhen zonë ku zhvillohen qeliza kancerogjene. Kanceri i bajameve është një sëmundje që bën pjesë në grupin e kancereve të kokës dhe qafës. Zakonisht zhvillohet në formën e karcinomës me qeliza skuamoze (kancer me qeliza të sheshta).

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është kanceri i bajameve (tonsilave)?

Është një lloj kanceri që formohet në bajame nga rritja e pakontrolluar e qelizave jonormale. Kjo sëmundje është një nga kancerët më të shpeshtë në zonën e kokës dhe të qafës. Zakonisht zhvillohet në pjesën e pasme të fytit, në sipërfaqen e bajameve ose në indet e tyre të thella. Në shumicën e rasteve shfaqet si karcinomë me qeliza skuamoze dhe me kalimin e kohës mund të përhapet në indet përreth. Kanceri i bajameve mund të mos japë simptoma të dukshme në fazat e hershme. Prandaj pacientët zakonisht diagnostikohen në fazë të avancuar. Ndër simptomat më të zakonshme janë vështirësia në gëlltitje, dhimbja kronike e fytit, zmadhimi i njëanshëm i bajames dhe ënjtjet e prekshme në qafë. Ndërsa sëmundja përparon, mund të shfaqen edhe simptoma si ndryshimet e zërit, dhimbja e veshit dhe plagët që nuk shërohen brenda gojës.

Infeksionet me HPV (virusi i papilomës njerëzore) janë lidhur vitet e fundit me këtë lloj kanceri. Kanceri i bajameve, kur diagnostikohet në fazë të hershme, mund të trajtohet me ndërhyrje kirurgjikale ose me radioterapi. Në fazat e avancuara mund të nevojiten trajtime shtesë, si kimioterapia dhe imunoterapia.

Cilat janë simptomat e kancerit të bajameve (tonsilave)?

Kanceri i bajameve mund të mos japë simptoma në fazat e hershme ose mund të ngatërrohet me sëmundje të zakonshme si ftohja dhe infeksionet e fytit. Megjithatë, ndërsa sëmundja përparon, fillojnë të shfaqen simptoma të dukshme si vështirësia në gëlltitje, dhimbja e fytit dhe ënjtja në qafë. Zmadhimi i njëanshëm i bajames që nuk kalon ose plagët që nuk shërohen mund të jenë ndër shenjat e rëndësishme të kancerit të bajameve. Ndërsa sëmundja përparon, mund të zhvillohen simptoma shtesë si vështirësia në të folur, pështyma (kollitja) me gjak dhe dhimbja e veshit. Simptomat e kancerit të bajameve janë si më poshtë:

• Dhimbje fyti afatgjatë që nuk kalon: Mund të jetë më e fortë veçanërisht në njërën anë.
• Vështirësi në gëlltitje (disfagi): Mund të ketë vështirësi në gëlltitjen e ushqimeve të ngurta dhe të lëngshme.
• Ënjtje ose masë e prekshme në qafë: Formohet për shkak të zmadhimit të nyjeve limfatike.
• Zmadhim i dukshëm dhe i njëanshëm i bajameve: Ndryshe nga zmadhimi normal i bajameve, mund të jetë i dhimbshëm dhe asimetrik.
• Ndryshime të zërit dhe çrregullim në të folur: Mund të shfaqen veçanërisht në fazat e mëvonshme.
• Dhimbje veshi (otalgji): Për shkak të prekjes së nervave në fyt mund të vërehen dhimbje që përhapen në vesh.
• Plagë që nuk shërohen në gojë ose në bajame: Mund të jenë me gjakderdhje dhe të mbuluara me pllaka të bardha.
• Erë e keqe e gojës: Për shkak të infeksionit ose të tumorit mund të zhvillohet erë e keqe e gojës.
• Humbje peshe e pashpjegueshme dhe mungesë oreksi: Janë ndër simptomat që shihen shpesh në fazat e avancuara.
• Pështymë me gjak ose gjakderdhje nga goja: Mund të vërehen në rastet e kancerit në përparim.

Nëse këto simptoma vazhdojnë për një kohë të gjatë ose përkeqësohen gradualisht, është e nevojshme që pacienti të drejtohet te një specialist i otorinolaringologjisë (ORL). Diagnoza e hershme mund ta rrisë suksesin e trajtimit dhe mund ta parandalojë përparimin e sëmundjes.

Shkaqet e kancerit të bajameve (tonsilave)

Kanceri i bajameve mund të zhvillohet si pasojë e një kombinimi faktorësh gjenetikë dhe mjedisorë. Shkaqet që konsiderohen me ndikim në zhvillimin e kancerit mund të detajohen si më poshtë:

• Infeksioni me HPV: Llojet me rrezik të lartë, si HPV 16 dhe 18, lidhen me kancerin e bajameve.
• Higjiena e dobët e gojës dhe problemet me shëndetin e dhëmbëve: Infeksionet brenda gojës dhe çekuilibrat bakterialë mund ta rrisin rrezikun.
• Dobësimi i sistemit imunitar: Shihet më shpesh te pacientët me HIV/AIDS dhe te personat me imunitet të shtypur pas transplantimit të organeve.
• Predispozita gjenetike: Te personat me histori familjare të kancerit të kokës dhe qafës rreziku është më i lartë.
• Ushqyerja e çekuilibruar dhe mangësitë e vitaminave: Konsumi i pamjaftueshëm i perimeve dhe frutave mund ta dobësojë sistemin imunitar.
• Ekspozimi afatgjatë ndaj toksinave mjedisore: Kimikatet, ndotja e ajrit dhe gazrat e dëmshëm mund të luajnë rol në zhvillimin e sëmundjes.
• Mosha dhe gjinia: Ndonëse shihet më shpesh te burrat mbi 50 vjeç, rastet e lidhura me HPV-në mund të shfaqen edhe te të rriturit e rinj.

Për t'u mbrojtur nga kanceri i bajameve, vaksinimi kundër HPV-së, kujdesi për higjienën e rregullt të dhëmbëve dhe të gojës dhe përvetësimi i zakoneve ushqyese që forcojnë sistemin imunitar kanë rëndësi të madhe.

Si diagnostikohet kanceri i bajameve (tonsilave)?

Fillimisht mjeku, duke dëgjuar ankesat e pacientit, ekzaminon fytin, bajamet dhe nyjet limfatike. Nëse zbulohet një rritje jonormale, ndryshim ngjyre ose plagë që nuk shërohet, kërkohen teste të detajuara. Ekzaminimi endoskopik përdoret për të vlerësuar vendndodhjen dhe përhapjen e tumorit. Biopsia, që kryhet duke marrë një mostër nga indi i dyshimtë për të përcaktuar praninë e qelizave kancerogjene, është metoda më e saktë e diagnostikimit. Për më tepër, për të parë shkallën e përhapjes së sëmundjes përdoren teknikat imazherike si MRI (rezonanca magnetike), CT (tomografia e kompjuterizuar) dhe skanimi PET. Për kancerët e bajameve të lidhur me HPV-në mund të kryhen testi i HPV-së dhe ekzaminime gjenetike. Për të kuptuar fazën dhe përhapjen e sëmundjes, vlerësohen analizat e gjakut dhe nyjet limfatike dhe hartohet plani i përshtatshëm i trajtimit.

Cilat janë fazat e kancerit të bajameve (tonsilave)?

Në varësi të madhësisë dhe përhapjes së tumorit, klasifikohet nga faza 0 deri në fazën 4. Ndërsa në fazat e hershme sëmundja është e kufizuar vetëm në bajame, në fazat e avancuara mund të përhapet në nyjet limfatike dhe në organe të tjera. Fazat e kancerit të bajameve janë si më poshtë:

• Faza 0: Qelizat kancerogjene janë ende në sipërfaqe dhe nuk janë përhapur. Nëse diagnostikohet herët, mund të trajtohet plotësisht.
• Faza 1: Tumori është më i vogël se 2 cm dhe ka mbetur brenda indit të bajames. Nuk është përhapur në nyjet limfatike ose në zona të tjera.
• Faza 2: Tumori është mes 2 dhe 4 cm, por ende i kufizuar në zonën e bajames. Nuk është përhapur në indet aty pranë.
• Faza 3: Tumori mund të jetë më i madh se 4 cm ose është përhapur në nyjet limfatike aty pranë. Tumoret në nyjet limfatike janë më të vegjël se 3 cm.
• Faza 4A: Kanceri është përhapur në dyshemenë e gojës, në rrënjën e gjuhës ose në indet muskulore aty pranë. Tumoret në nyjet limfatike mund të arrijnë deri në 6 cm.
• Faza 4B: Kanceri është përhapur në inde më të thella dhe në enët e mëdha të gjakut të qafës. Trajtimi mund të jetë më i vështirë.
• Faza 4C: Kanceri ka dhënë metastaza në mushkëri, në kocka ose në organe të largëta. Është në nivel të avancuar dhe opsionet e trajtimit janë të kufizuara.

Pasi përcaktohet faza e sëmundjes, caktohen metodat e përshtatshme të trajtimit, si kirurgjia, radioterapia, kimioterapia ose imunoterapia, dhe për pacientin hartohet plani më i mirë i trajtimit. Diagnoza e hershme e rrit në masë të madhe mbajtjen nën kontroll të sëmundjes dhe suksesin e trajtimit.

Si trajtohet kanceri i bajameve (tonsilave)?

Trajtimi i kancerit të bajameve planifikohet në varësi të fazës së sëmundjes, madhësisë së tumorit dhe gjendjes së përhapjes. Në fazat e hershme, nëse tumori është i kufizuar vetëm në zonën e bajames, indet kanceroze mund të hiqen me ndërhyrje kirurgjikale. Në fazat e mesme dhe të avancuara, përveç kirurgjisë zbatohen radioterapia dhe kimioterapia. Radioterapia përdoret për të shkatërruar qelizat kancerogjene dhe për ta zvogëluar tumorin. Kimioterapia zakonisht zbatohet në fazat e avancuara ose në rastet me metastaza. Te pacientët me kancer të bajameve HPV-pozitiv, trajtimet që forcojnë sistemin imunitar, si imunoterapia, mund të jenë më efektive. Gjatë procesit të trajtimit, mbështetja ushqyese, terapia e të folurit dhe ndryshimet në stilin e jetesës kanë rëndësi të madhe për pacientët.

Bordi Editorial i Anadolu Medical Center

Kjo përmbajtje është përgatitur me kontributin e Bordit Editorial të Anadolu Medical Center, ka vetëm qëllim informues të përgjithshëm dhe bazohet në të dhënat shkencore të vlefshme në datën e publikimit. Për vlerësimin, diagnozën dhe trajtimin e një gjendjeje shëndetësore duhet të konsultoheni gjithmonë me mjekun ose me një institucion shëndetësor të autorizuar.

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.