Hipersomnia: përgjumja e tepërt gjatë ditës dhe shkaqet

Gjumi është një proces jetik për rinovimin e trupit të njeriut dhe për funksionimin e tij të shëndetshëm. Megjithatë, disa persona, pavarësisht kohëzgjatjes së mjaftueshme të gjumit, ndiejnë gjatë ditës nevojë të tepërt për gjumë dhe përjetojnë një gjendje të vazhdueshme dobësie. Hipersomnia është një çrregullim i gjumit që karakterizohet nga fakti se pacienti, megjithëse fle për një kohë të gjatë, nuk ndihet i pushuar dhe përjeton përgjumje të tepërt gjatë ditës. Hipersomnia mund të ndikojë ndjeshëm në funksionet e përditshme. Mund ta ulë produktivitetin në jetën profesionale, të ndikojë negativisht në suksesin akademik dhe të shkaktojë shkëputje në marrëdhëniet shoqërore. Në disa raste shihen ankesa të lehta, ndërsa te disa pacientë sëmundja mund të bëhet një problem serioz kronik. Hipersomnia ndahet në dy grupe kryesore: parësore (primare) dhe dytësore (sekondare). Hipersomnia parësore zhvillohet në mënyrë të pavarur nga çdo gjendje mjekësore, ndërsa hipersomnia dytësore zakonisht shfaqet si efekt anësor i apnesë së gjumit, depresionit, sëmundjeve neurologjike ose i disa barnave.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është hipersomnia?

Hipersomnia është një çrregullim i gjumit që karakterizohet nga përgjumja e tepërt gjatë ditës dhe vështirësia për të qëndruar zgjuar, pavarësisht se individi merr gjumë të mjaftueshëm natën. Kjo gjendje mund të çojë në probleme serioze në punën, arsimin dhe jetën shoqërore të personit. Edhe pas zgjimit mund të vazhdojë një gjendje trullosjeje që zgjat për një kohë të gjatë dhe personi mund të ndiejë nevojë të flejë përsëri gjatë ditës. Hipersomnia ndahet në dy kategori kryesore:

• Hipersomnia primare (parësore): Vjen nga çrregullimet në funksionimin e sistemeve në tru që rregullojnë ciklin gjumë-zgjim. Në këtë gjendje, të quajtur hipersomni idiopatike, personi ndien nevojë për të dremitur gjatë ditës, megjithëse natën fle për orë të gjata, dhe pas zgjimit përjeton trullosje për një kohë të gjatë.
• Hipersomnia sekondare (dytësore): Zakonisht zhvillohet si pasojë e një problemi tjetër shëndetësor. Apneja e gjumit, depresioni, sindroma e lodhjes kronike, sëmundjet neurologjike si sëmundja e Parkinsonit dhe skleroza multiple, ose efektet anësore të disa barnave mund të shkaktojnë hipersomni.

Në disa raste hipersomnia vjen nga faktorë gjenetikë, ndërsa te disa pacientë mund të zhvillohet në lidhje me stilin e jetesës, faktorët mjedisorë ose çrregullimet mjekësore.

Cilat janë simptomat e hipersomnisë?

Pacientët me hipersomni mund të flenë natën më shumë se 9 orë, por pavarësisht kësaj ndiejnë përgjumje të fortë gjatë ditës. Ata e kanë të vështirë të zgjohen në mëngjes dhe zakonisht pas ngritjes përjetojnë për një kohë të gjatë mpirje nga gjumi. Kjo ndjesi mpirjeje mund të zgjasë disa orë dhe mund ta vështirësojë përqendrimin e personit. Përveç kësaj, simptomat e hipersomnisë mund të renditen si më poshtë:

• Pacientët me hipersomni nuk mund të zgjohen të pushuar nga gjumi. Kur ngrihen në mëngjes, ndihen sikur nuk e kanë marrë plotësisht gjumin dhe kjo gjendje vazhdon gjatë ditës. Gjatë ditës mund të lindë dëshira për të dremitur shumë herë, por edhe këto gjume të shkurtra nuk e çlodhin personin.
• Zgjimi në mëngjes mund të kthehet në një betejë të madhe dhe pacienti mund të ndihet vazhdimisht i dobët gjatë ditës. Shihen shpesh vështirësia për të mbajtur qepallat hapur gjatë aktiviteteve të përditshme, hutimi gjatë bisedave dhe rënia në gjumë e pavullnetshme gjatë punëve monotone. Gjithashtu, pacientët me hipersomni zakonisht, në vend që të ngrihen menjëherë në mëngjes, ndiejnë nevojën të qëndrojnë gjatë në shtrat.
• Ndërsa kohëzgjatja e gjumit zgjatet, te individët mund të shihen edhe simptoma si mungesa e motivimit, dobësia dhe mungesa e vëmendjes. Veçanërisht gjatë studimit, drejtimit të automjetit ose qëndrimit ulur për një kohë të gjatë në tavolinë në vendin e punës mund të ndodhë humbje e vëmendjes.
• Disa pacientë përjetojnë probleme kujtese dhe ngadalësim kognitiv. Gjatë të folurit mund ta kenë të vështirë të gjejnë fjalët, mund ta kenë të vështirë të planifikojnë punët e përditshme ose mund të bëjnë gabime gjatë kryerjes së detyrave të thjeshta.
• Hipersomnia lidhet gjithashtu me depresionin, nervozizmin dhe çrregullimet e humorit. Ndjesia e vazhdueshme e lodhjes mund të ndikojë negativisht edhe në jetën shoqërore të individëve.
• Në disa lloje të hipersomnisë, individët, kur zgjohen natën, mund të përjetojnë turbullim mendor, çorientim dhe ndjesi të humbjes së vetëdijes. Simptoma si somnambulizmi (ecja në gjumë) ose të folurit gjatë gjumit mund të lidhen gjithashtu me hipersomninë.

Si kalon hipersomnia?

Hipersomnia mund të vihet nën kontroll me ndryshime në stilin e jetesës dhe duke i kushtuar vëmendje higjienës së gjumit. Për të rritur cilësinë e gjumit mund të zbatohen metodat e mëposhtme:

• Krijimi i një programi të rregullt gjumi: Shtrirja dhe ngritja në të njëjtën orë çdo ditë ndihmon në rregullimin e orës biologjike të trupit.
• Përmirësimi i mjedisit të gjumit: Krijimi i një mjedisi gjumi të errët, të qetë dhe të freskët është i rëndësishëm për një gjumë cilësor. Rekomandohet që në dhomën e gjumit të mos ketë elemente që shpërqendrojnë vëmendjen, si televizori ose telefoni.
• Ulja e kohës para ekranit: Qëndrimi larg ekraneve të telefonit, tabletit ose kompjuterit të paktën një orë para gjumit, duke mbështetur sekretimin e hormonit melatoninë, siguron një gjumë më të mirë.
• Zhvillimi i zakoneve të shëndetshme të të ushqyerit: Shmangia e konsumimit të tepërt të karbohidrateve dhe sheqerit, duke ruajtur ekuilibrin energjetik të trupit, mund ta ulë nevojën e tepërt për gjumë gjatë ditës.
• Marrja e pushimeve të shkurtra për gjumë gjatë ditës: Bërja e sy-gjumeve të shkurtra (20-30 minuta) gjatë ditës mund t'i lehtësojë efektet e hipersomnisë.
• Kryerja e ushtrimeve të rregullta fizike: Ushtrimet e lehta mund ta rrisin nivelin e energjisë dhe ta ulin përgjumjen e tepërt gjatë ditës.

Ushtrimet fizike, përveç shëndetit fizik, janë të rëndësishme edhe për zgjueshmërinë mendore. Ecjet e shkurtra në orët e hershme të mëngjesit, duke rregulluar orën biologjike të trupit, mund të ndihmojnë që personi të ndihet më i freskët gjatë gjithë ditës. Megjithatë, duhen shmangur aktivitetet tepër të lodhshme dhe ushtrimet duhen kryer të paktën 3-4 orë para gjumit. Veçanërisht teknikat e relaksimit si joga dhe meditimi, duke rritur cilësinë e gjumit, mund t'i lehtësojnë simptomat e hipersomnisë.

Trajtimi i hipersomnisë

Trajtimi mund të ndryshojë në varësi të shkakut të sëmundjes. Nëse hipersomnia vjen nga një sëmundje në bazë, fillimisht duhet trajtuar kjo sëmundje. Barnat e përshkruara nga mjeku mund t'i lehtësojnë simptomat e hipersomnisë. Përveç kësaj, terapitë e gjumit, terapia konjitive-bihejviorale dhe teknikat që rregullojnë gjumin mund të jenë të dobishme për pacientët me hipersomni. Terapitë e gjumit, ndërsa i ndihmojnë individët të rregullojnë zakonet e gjumit, me teknikat e menaxhimit të stresit dhe të vetëdijes së plotë (mindfulness) mund ta përmirësojnë procesin e rënies në gjumë. Duke mbajtur ditar gjumi mund të analizohet se cilat aktivitete kanë efekt pozitiv ose negativ në gjumë dhe në bazë të kësaj mund të krijohet një plan. Nëse hipersomnia zhvillohet në lidhje me apnenë e gjumit, metoda si aparati CPAP, duke siguruar mbështetje për frymëmarrjen, mund ta rrisin cilësinë e gjumit.

Për disa pacientë mund të jenë të dobishme suplementet me melatoninë ose mbështetësit bimorë. Megjithatë, para përdorimit të çdo suplementi duhet patjetër konsultuar një mjek. Hipersomnia është një sëmundje që mund të menaxhohet me diagnozë dhe metoda trajtimi të duhura. Në rast se ndihet vazhdimisht përgjumje dhe lodhje, rekomandohet konsultimi me një specialist të gjumit për një vlerësim të detajuar.

Bordi Editorial i Anadolu Medical Center

Mjekët e fushës «Neurologjia» në Anadolu

Yaşar Kütükçü

M.D. Profesor I Neurologjisë

Neurologjia

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.