Çfarë është purpura dhe pse shfaqet?

Purpura është një formë gjakderdhjeje që ndodh nën lëkurë ose në mukoza dhe karakterizohet nga skuqje (njolla) me ngjyrë të kuqe-vjollcë, me madhësi që ndryshon nga maja e gjilpërës deri në disa centimetra. Këto lezione nuk zbehen kur shtypet lëkura, sepse gjaku që rrjedh nga kapilarët është grumbulluar midis indeve. Edhe pse purpura zakonisht shihet në pjesët e poshtme të trupit, në rastet e përhapura mund të shtrihet në të gjithë trupin. Ka lloje që shihen më shpesh te fëmijët, por mund të prekë çdo grupmoshë. Shkaku që qëndron në bazë ndonjëherë mund të jetë një traumë e thjeshtë, ndërsa ndonjëherë mund të jetë shenjë e sëmundjeve serioze sistemike. Veçanërisht sëmundjet e sistemit imunitar, inflamacionet e enëve të gjakut ose çrregullimet e koagulimit mund të luajnë rol në zhvillimin e purpurës. Për këtë arsye, purpura nuk duhet vlerësuar vetëm si një ndryshim ngjyre në lëkurë, por duhet trajtuar me kujdes.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Cilat janë simptomat e purpurës?

Purpura shfaqet kryesisht me njolla në lëkurë në formë mavijosjesh. Megjithatë, në varësi të shkakut që qëndron në bazë, mund të shoqërohet edhe me simptoma të tjera:

• Skuqje të kuqe, vjollcë ose kafeje në lëkurë
• Mungesa e zbehjes së ngjyrës kur shtypen skuqjet
• Në të njëjtën zonë, gjurmë petekiesh të vogla sa maja e gjilpërës ose zona më të mëdha ekimozash
• Dhimbje ose ënjtje në nyje (veçanërisht në HSP)
• Dhimbje barku dhe shqetësime të sistemit tretës
• Gjak në urinë (hematuri)
• Simptoma sistemike si ethet dhe dobësia

Cilat janë llojet e purpurës?

Në klinikë purpura mund të ndahet në shumë nënlloje. Disa prej tyre janë kalimtare dhe të padëmshme, ndërsa disa të tjera mund të kërkojnë ndërhyrje serioze mjekësore:

• Purpura trombocitopenike: Krijohet si pasojë e pakësimit të numrit të trombociteve në gjak. Purpura trombocitopenike imune (ITP) bën pjesë në këtë grup.
• Purpura jotrombocitopenike: Numri i trombociteve është normal, por zhvillohet për shkak të dëmtimit të mureve të enëve të gjakut.
• Purpura Henoch-Schönlein (HSP): Është një lloj purpure i shpeshtë te fëmijët, që lidhet me inflamacionin e enëve të gjakut.
• Purpura senile: Janë mavijosje të padëmshme që zakonisht zhvillohen te të moshuarit për shkak të hollimit të lëkurës dhe dobësisë së enëve të gjakut.
• Purpura traumatike: Janë skuqje kalimtare që zhvillohen si pasojë e goditjeve.
• Purpura nga barnat: Disa antibiotikë, aspirina ose barnat e kimioterapisë mund të çojnë në këtë gjendje.

Çfarë është sëmundja HSP (purpura Henoch-Schönlein)?

Purpura Henoch-Schönlein (HSP) është një sëmundje e karakterizuar nga inflamacioni (vaskuliti) i enëve të vogla të gjakut dhe shihet më shpesh te fëmijët. Sëmundja zakonisht nxitet pas infeksioneve të rrugëve të sipërme të frymëmarrjes dhe shfaqet si pasojë e një reagimi të tepruar të sistemit imunitar. HSP, ndërsa shfaqet me skuqje vjollcë në lëkurë, mund të prekë njëkohësisht edhe nyjet, zorrët dhe veshkat.

Skuqjet që shihen në lëkurë zakonisht përqendrohen në këmbë, në vithe dhe ndonjëherë në krahë. Meqë sëmundja ka origjinë autoimune, sistemi imunitar sulmon strukturën e vet të enëve të gjakut dhe krijon këtë tablo inflamatore. Edhe pse shumica e rasteve të HSP shërohen vetvetiu, në disa raste mund të zhvillohen komplikacione serioze si dëmtimi i veshkave. Për këtë arsye, pacientët të cilëve u është vendosur diagnoza duhet të ndiqen rregullisht. HSP, për shkak të efekteve sistemike, është një nga format e purpurës që duhet trajtuar me më shumë kujdes.

Pse ndodh sëmundja HSP (purpura Henoch-Schönlein)?

Edhe pse shkaku i saktë i purpurës Henoch-Schönlein nuk dihet, mendohet se sëmundja zhvillohet si pasojë e reagimit të tepruar të sistemit imunitar. Edhe predispozita gjenetike mund të luajë një rol të rëndësishëm. Sëmundja zakonisht shfaqet pas një faktori nxitës. Ndër këta faktorë nxitës mund të përmenden:

• Infeksionet e rrugëve të sipërme të frymëmarrjes (veçanërisht infeksionet streptokoksike)
• Disa sëmundje virale (për shembull gripi, adenovirusi)
• Barnat që ndikojnë në sistemin imunitar (antibiotikët, antiinflamatorët)
• Vaksinat (është raportuar rrallë, veçanërisht pas vaksinave të gjalla si ato të fruthit dhe shytave)
• Moti i ftohtë dhe ndryshimet e stinëve
• Alergjitë ushqimore ose pickimet e insekteve

Këta faktorë nxitës, duke vënë në lëvizje sistemin imunitar, mund të shkaktojnë grumbullim antitrupash dhe inflamacion në muret e enëve të gjakut. Si rezultat, rritet përshkueshmëria e enëve dhe shfaqen skuqjet purpurike. Edhe nëse shkaku i HSP-së zhduket, efektet e saj mund të vazhdojnë edhe për një kohë.

Si trajtohet sëmundja HSP?

Edhe pse HSP zakonisht është një sëmundje që shërohet vetvetiu, trajtimi merr formë sipas ashpërsisë së simptomave dhe efekteve sistemike. Në rastet e lehta mjafton vetëm ndjekja e simptomave, ndërsa në gjendjet më të rënda nevojitet trajtim mjekësor. Qasjet kryesore që ndiqen në trajtim janë:

• Pushimi: Te pacientët me skuqje në lëkurë dhe dhimbje në nyje rekomandohet pushim.
• Kortikosteroidet: Në gjendje si dhimbja e barkut, përfshirja e veshkave ose inflamacioni i rëndë i nyjeve mund të përshkruhen barna derivate të kortizonit, si prednizoloni.
• Ndjekja e funksioneve të veshkave: Me analiza urine duhet kontrolluar nëse ka gjetje si humbje proteinash ose gjakderdhje.
• Ndjekja e rregullt: Veçanërisht pacientët me përfshirje të veshkave duhet të ndiqen për një kohë të gjatë, sepse te disa pacientë mund të zhvillohet dëmtim progresiv i veshkave.

Te pacientët me HSP zakonisht është i mundur shërimi i plotë; megjithatë nuk duhet shpërfillur edhe rreziku i përsëritjes. Në planifikimin e procesit të trajtimit mund të jetë e nevojshme të merret mbështetje nga degë si reumatologjia pediatrike ose nefrologjia.

Për cilat arsye rritet rreziku i purpurës?

Rreziku i zhvillimit të purpurës lidhet ngushtë me gjendjen e përgjithshme shëndetësore të personit, aktivitetin e sistemit imunitar dhe disa faktorë mjedisorë. Edhe pse është një gjendje që mund të shihet te çdokush, te disa persona rreziku është më i lartë. Këta faktorë rreziku përfshijnë si purpurat e thjeshta që ndodhin në lëkurë, ashtu edhe format më serioze të purpurës që janë paralajmëruese të sëmundjeve sistemike. Ja faktorët kryesorë që e rrisin rrezikun e purpurës:

• Mosha e shtyrë: Me moshën enët e gjakut hollohen dhe indi dhjamor nënlëkuror pakësohet; kjo mund të bëjë që enët të dëmtohen lehtësisht.
• Përdorimi i kortizonit dhe i barnave që hollojnë gjakun: Barnat si aspirina, heparina dhe warfarina e vështirësojnë koagulimin e gjakut dhe purpura mund të krijohet edhe nga goditjet më të vogla.
• Sëmundjet e indit lidhor: Sëmundjet autoimune si lupusi dhe artriti reumatoid, duke dëmtuar enët e gjakut, mund ta rrisin rrezikun e purpurës.
• Numri i ulët i trombociteve (trombocitopenia): Pakësimi i numrit të trombociteve ul kapacitetin koagulues të gjakut. Kjo gjendje shihet shpesh veçanërisht te pacientët me ITP (purpurë trombocitopenike imune).
• Kanceri dhe kimioterapia: Në kancerët hematologjikë dhe në trajtimet e tyre, prodhimi i trombociteve mund të çrregullohet.
• Infeksionet: Veçanërisht infeksionet meningokoksike, sepsa ose infeksionet virale mund të shfaqen me purpurë.
• Predispozita gjenetike dhe ndjeshmëria familjare e enëve të gjakut
• Mungesat e vitaminave: Veçanërisht skorbuti, që shihet në mungesën e vitaminës C, karakterizohet nga purpura.

Te personat që kanë një ose disa nga këta faktorë, mundësia e krijimit të purpurës rritet. Për këtë arsye, kur në lëkurë shihen mavijosje të pashpjegueshme, veçanërisht nëse janë të përhapura ose shoqërohen me simptoma të tjera, duhet konsultuar patjetër një mjek. Nëse shkaku që qëndron në bazë diktohet herët, është e mundur të parandalohen pasojat serioze.

Si trajtohet purpura?

Trajtimi i purpurës përcaktohet sipas shkakut të këtyre gjakderdhjeve nënlëkurore. Pra, trajtimi përfshin jo vetëm largimin e mavijosjeve, por edhe mbajtjen nën kontroll të sëmundjes bazë. Gjëja e parë që duhet bërë është përcaktimi i shkakut të purpurës. Për këtë merret një histori e detajuar mjekësore e pacientit, kryhet ekzaminim fizik dhe, nëse nevojitet, kryhen analiza laboratorike si numërimi i plotë i gjakut, niveli i trombociteve, koha e gjakderdhjes, testet e koagulimit dhe testet e funksionit të veshkave e të mëlçisë. Nëse dyshohet për një sëmundje imunologjike ose sistemike, mund të nevojiten edhe ekzaminime të mëtejshme.

Nëse purpura është zhvilluar nga trauma të thjeshta dhe në bazë të saj nuk qëndron ndonjë shkak serioz, trajtimi në shumicën e rasteve nuk nevojitet. Me kalimin e kohës shërohet vetvetiu. Gjatë këtij procesi zona e lëkurës duhet mbrojtur dhe duhet shmangur shtypja e tepërt ose goditja. Megjithatë, nëse purpura është krijuar për shkak të numrit të ulët të trombociteve, nis një proces i veçantë trajtimi sipas shkakut bazë. Për shembull, nëse bëhet fjalë për një gjendje si purpura trombocitopenike imune (ITP), mund të zbatohen metoda si barnat kortikosteroide, trajtimi me imunoglobulinë ose, rrallë, splenektomia (heqja e shpretkës).

Në llojet e vaskulitit si purpura Henoch-Schönlein, trajtimi ndryshon sipas simptomave. Zakonisht sigurohet pushim, konsum i bollshëm lëngjesh dhe, nëse nevojitet, kontroll i dhimbjes me barna antiinflamatore josteroide (NSAID). Në rastet e rënda mund të përdoret trajtimi me kortizon. Në rast të pranisë së një infeksioni bazë jepet antibiotik, ndërsa nëse ka mungesë vitaminash jepet trajtim plotësues. Në rastet e purpurës që lidhen me kancerin ose me sëmundjet e palcës së kockave nevojitet një proces gjithëpërfshirës trajtimi i planifikuar nga një specialist hematolog.

Mjekët e fushës «Dermatologjia» në Anadolu

Mehmet Coşkun Acay

M.D.

Dermatologjia

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.