Çfarë është anafilaksia dhe cilat janë shenjat e saj?

Anafilaksia është një lloj reaksioni alergjik serioz, me fillim të shpejtë, që mund ta kërcënojë jetën. Zakonisht shfaqet brenda disa minutave deri në disa orë pas kontaktit me alergjenin. Mund të prekë të gjitha sistemet e trupit. Kjo tablo, që prek më shumë sistemet e frymëmarrjes, të qarkullimit dhe të lëkurës, kërkon ndërhyrje mjekësore urgjente. Ndërgjegjësimi dhe ndërhyrja e hershme ndaj anafilaksisë mund të shpëtojnë jetë.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është anafilaksia?

Anafilaksia është një reaksion alergjik akut që krijohet si pasojë e një përgjigjeje të tepruar dhe të pakontrolluar të sistemit imunitar ndaj një substance të caktuar. Ajo shfaqet kur sistemi imunitar alarmohet gabimisht ndaj një substance (alergjeni) që normalisht është e padëmshme. Trupi, duke sekretuar në sasi të tepërt histaminë dhe kimikate të ngjashme ndaj kësaj substance, shkakton shenja të përhapura dhe serioze në të gjitha sistemet e organeve.

Reaksionet zakonisht zhvillohen shumë shpejt dhe brenda sekondave mund të prekin rrugët e frymëmarrjes, sistemin kardiovaskular, lëkurën dhe sistemin tretës. Mund të vërehen pasoja si tabloja e shokut, ndalimi i frymëmarrjes dhe humbja e vetëdijes. Anafilaksia është një gjendje urgjente me rrezik të lartë përsëritjeje, veçanërisht te personat që kanë kaluar më parë një reaksion alergjik serioz. Prandaj, personat të cilëve u është vendosur diagnoza duhet të mbajnë patjetër me vete një autoinjektor epinefrine (adrenaline) dhe duhet të trajnohen për planin e veprimit në urgjencë.

Pse ndodh anafilaksia?

Është një reaksion alergjik sistemik që shfaqet kur sistemi imunitar jep një reagim të tepruar ndaj një substance. Kjo gjendje zakonisht ndodh kur ekspozohet ndaj një alergjeni ndaj të cilit është zhvilluar më parë ndjeshmëri. Trupi, ndaj kësaj substance të huaj, sekreton kimikate të fuqishme si histamina. Këto kimikate shkaktojnë zgjerimin e enëve të gjakut, uljen e presionit të gjakut, ngushtimin e bronkeve dhe prekjen e organeve. Reaksionet anafilaktike zakonisht fillojnë disa minuta pas kontaktit me një faktor nxitës, por në disa raste mund të zhvillohen edhe pas disa orësh.

Ndër shkaqet më të shpeshta të anafilaksisë janë disa ushqime (për shembull kikirikët, frutat e detit me guaskë), barnat (veçanërisht antibiotikët si penicilina), pickimet e bletëve ose të insekteve dhe disa vaksina. Përveç kësaj, edhe faktorë nxitës më të rrallë, si lateksi, lëndët e kontrastit (boja që përdoret në imazherinë mjekësore), ushtrimet fizike, moti i ftohtë ose stimujt fizikë, mund ta nisin reaksionin. Nëse sistemi imunitar është bërë më parë i ndjeshëm ndaj alergjenit, takimet e mëvonshme mund të rezultojnë me përgjigje më të rënda dhe më të shpejta. Predispozita gjenetike, historia e sëmundjeve alergjike (astma, dermatiti atopik, riniti alergjik sezonal) dhe kalimi i mëparshëm i anafilaksisë janë ndër faktorët e rëndësishëm që e rrisin rrezikun.

Cilat janë shenjat e anafilaksisë?

Shenjat e anafilaksisë zakonisht zhvillohen shumë shpejt dhe prekin njëkohësisht më shumë se një sistem në trup. Shenjat mund të shfaqen në një gamë të gjerë, nga një skuqje e lehtë e lëkurës deri te ndalimi i frymëmarrjes. Reaksioni shpesh fillon me kruajtje, urtikarie ose skuqje në lëkurë. Më pas mund të zhvillohen ngushtim i rrugëve të frymëmarrjes, frymëmarrje me fishkëllimë, ndjesi bllokimi në fyt dhe gulçim. Në sistemin kardiovaskular mund të vërehen shok, marrje mendsh, presion i ulët i gjakut dhe të fikët. Ndër shenjat e sistemit tretës mund të jenë të përzierat, të vjellat, dhimbja e barkut dhe diarreja.

Ana më e rrezikshme e anafilaksisë është përparimi i shpejtë dhe mundësia që brenda pak minutash të çojë në humbje të vetëdijes ose ndalim të frymëmarrjes. Prandaj, në çastin që shenjat vihen re, duhet ndërhyrë menjëherë. Shenjat e anafilaksisë mund të renditen si më poshtë:

• Shenjat e lëkurës: Kruajtje, skuqje, urtikarie, ndjesi nxehtësie dhe ënjtje në fytyrë, buzë, gjuhë ose fyt
• Shenjat e frymëmarrjes: Frymëmarrje me fishkëllimë, gulçim, ndjesi bllokimi në fyt, ngjirje e zërit, kollë
• Shenjat e sistemit të qarkullimit: Rënie e papritur e presionit të gjakut (hipotension), marrje mendsh, të fikët, lodhje, dobësim i pulsit
• Shenjat e sistemit tretës: Të përziera, të vjella, dhimbje barku, diarre
• Shenjat e sistemit nervor: Shqetësim, turbullim i vetëdijes, ndjesi paniku, trullosje
• Përgjigjet serioze sistemike: Shok (shok anafilaktik), humbje e vetëdijes, ndalim i frymëmarrjes, arrest kardiak

Si diagnostikohet anafilaksia?

Diagnoza vendoset para së gjithash me njohjen e shpejtë të shenjave klinike. Vlerësimi bëhet më shumë mbi bazën e historisë së pacientit dhe gjetjeve fizike sesa të testeve laboratorike; sepse reaksionet anafilaktike shpesh zhvillohen në mënyrë urgjente dhe humbja e kohës për diagnozë mund të përbëjë rrezik jetësor. Veçanërisht prekja njëkohësisht e më shumë se një sistemi (lëkura, frymëmarrja, qarkullimi, tretja) pak kohë pas kontaktit me një alergjen është treguesi më i rëndësishëm në diagnozën e anafilaksisë.

Mjeku vlerëson intensitetin e shenjave dhe kohën e fillimit. Nëse ka gjendje që kërcënojnë jetën, si vështirësia në frymëmarrje, presioni i ulët i gjakut dhe ndryshimi i vetëdijes, diagnoza duhet vendosur shpejt dhe duhet nisur trajtimi. Me qëllim mbështetjen e diagnozës, në disa raste mund të bëhet testi i triptazës. Ky test mundëson matjen e enzimave të mastociteve që çlirohen gjatë reaksionit alergjik. Përveç kësaj, pas ngjarjes, me testet specifike IgE ose testet prick të lëkurës që do të kryhen nga specialisti i alergologjisë, mund të përcaktohet se ndaj cilës substancë është zhvilluar anafilaksia. Megjithatë, këto teste duhen bërë ditë ose javë pasi kriza ka kaluar.

Si bëhet trajtimi i anafilaksisë?

Parimi më i rëndësishëm në trajtimin e anafilaksisë është ndërhyrja e shpejtë dhe pa vonesë. Agjenti kryesor i trajtimit është injeksioni i epinefrinës (adrenalinës), i cili shpëton jetë. Epinefrina aplikohet brenda muskulit (zakonisht në pjesën e jashtme anësore të kofshës). Brenda pak minutash i hap rrugët e frymëmarrjes, e rrit presionin e gjakut dhe, duke e ulur përshkueshmërinë e enëve, e ndalon përparimin e ënjtjes. Prandaj, personat të cilëve u është vendosur diagnoza e anafilaksisë duhet të mbajnë patjetër me vete një autoinjektor epinefrine (për shembull EpiPen). Pas epinefrinës, pacientit mund t'i jepet mbështetje me oksigjen dhe, nëse është e nevojshme, duke hapur një rrugë venoze, mbështetje me lëngje.

Në rastet e rënda mund të jetë e nevojshme intubimi i pacientit ose sigurimi i mbështetjes së avancuar jetësore. Çdo pacient që kalon anafilaksi duhet patjetër të shtrohet në spital për qëllim vëzhgimi dhe duhet monitoruar të paktën 4–6 orë. Sepse në disa raste, pasi shenjat janë përmirësuar plotësisht, brenda 24 orëve mund të zhvillohet një reaksion i vonuar (bifazik) si valë e dytë.

Mjekët e fushës «Urgjenca» në Anadolu

Ceyhun Yılmaz

M.D.

Anesteziologjia dhe reanimacioni

Yetkin Özer

M.D.

Anesteziologjia dhe reanimacioni

Të gjithë mjekët e klinikës

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.