Sindroma e Stokholmit: çfarë do të thotë dhe pse termi është i diskutueshëm

Sindroma e Stokholmit është gjendja kur një person zhvillon ndjenja pozitive ndaj personit që e ka marrë peng, që e keqtrajton ose e abuzon. Kjo sindromë, e cila u shfaq për herë të parë në vitin 1973 gjatë një grabitjeje banke në Stokholm, kryeqytetin e Suedisë, zhvillohet kur viktima, për të mbijetuar, lidhet psikologjikisht me personin që e mban rob. Kjo gjendje mund të shfaqet jo vetëm në rastet e pengmarrjes, por edhe në dhunën në familje, rrëmbimet, abuzimet, marrëdhëniet manipuluese dhe mjediset toksike të punës. Viktima, si mekanizëm mbrojtës, fillon ta racionalizojë situatën traumatike që po përjeton dhe të ndiejë simpati për agresorin e saj.

Autori: Ekipi editorial shëndetësor i Anadolu Medical Center — Përditësimi i fundit: 21 gusht 2026

Çfarë është sindroma e Stokholmit?

Sindroma e Stokholmit përkufizohet si një fenomen psikologjik që shfaqet kur një person zhvillon ndjenja pozitive ndaj personit që e mban rob, që ushtron dhunë ose manipulim ndaj tij.

Personat që përjetojnë këtë sindromë ndiejnë përkushtim ndaj agresorëve të tyre, përpiqen të kuptojnë motivet e tyre dhe madje, duke u vënë në vendin e tyre, fillojnë të mendojnë se ata kanë të drejtë. Ky proces psikologjik është pasojë e instinktit të mbijetesës së viktimës dhe e mekanizmave mbrojtës mendorë. Sindroma e Stokholmit mund të vërehet jo vetëm në krizat me pengje, por edhe:

• Në marrëdhëniet me dhunë në familje,
• Në rastet e abuzimit të fëmijëve,
• Në rastet e rrëmbimit të njerëzve,
• Në marrëdhëniet romantike toksike,
• Në marrëdhëniet punëdhënës–punonjës me ngacmim dhe presion.

Kjo sindromë shfaqet kur viktima, në fund të një periudhe të kaluar nën dhunë ose presion, identifikohet me agresorin dhe zhvillon një lidhje të fortë emocionale me të.

Pse ndodh sindroma e Stokholmit?

Në themel të zhvillimit të sindromës së Stokholmit qëndrojnë instinkti i mbijetesës dhe mekanizmat mbrojtës psikologjikë të personit. Faktorët psikologjikë dhe socialë që çojnë në formimin e kësaj sindrome janë:

Instinkti i mbijetesës dhe lidhja e bazuar në traumë

Viktima përpiqet ta minimizojë rrezikun duke u lidhur emocionalisht me personin që e kërcënon. Pengu ose viktima mund të zhvillojë ndjenja pozitive ndaj agresorit për të shmangur zemërimin e tij. Për të mbijetuar në një mjedis të rrezikshëm, ajo mund ta perceptojë psikologjikisht agresorin si një "mbrojtës".

Manipulimi psikologjik dhe shpëlarja e trurit

Agresori, duke ushtruar presion psikologjik mbi viktimën, mund ta manipulojë atë emocionalisht. Duke i bërë herë pas here viktimës të mira të vogla, mund ta bëjë atë të ndihet "mirënjohëse". Me kalimin e kohës, viktima mund të fillojë të përvetësojë mendimet dhe besimet e agresorit.

Vetmia dhe izolimi nga bota e jashtme

Nëse viktima shkëputet nga bota e jashtme dhe lihet e vetme, mund të fillojë ta perceptojë agresorin si personin e vetëm të besueshëm. Me kalimin e kohës, duke krijuar afërsi me agresorin, në vend që të ketë frikë prej tij, mund të fillojë të ndiejë përkushtim ndaj tij.

Ekspozimi afatgjatë ndaj presionit

Personat që qëndrojnë për një kohë të gjatë nën presion fizik dhe psikologjik me kalimin e kohës fillojnë të përvetësojnë këndvështrimin e agresorit. Sa më gjatë të zgjasë presioni, aq më shumë rritet mundësia që viktima ta shohë agresorin si të drejtë.

Cilat janë shenjat e sindromës së Stokholmit?

Personat që përjetojnë sindromën e Stokholmit zhvillojnë një lidhje emocionale jonormale me agresorët e tyre. Kjo lidhje mund të bëjë që viktima të humbasë gjykimin e shëndoshë dhe ndjenjën e lirisë. Shenjat e sindromës së Stokholmit janë:

• Ndjesia e afërsisë emocionale ndaj agresorit
• Përpjekja për të racionalizuar të këqijat e bëra nga agresori
• Rezistenca ndaj botës së jashtme dhe ndaj ofertave për ndihmë
• Mbrojtja e agresorit në mënyrë që vë në rrezik sigurinë ose lirinë e vet
• Mbrojtja e agresorit përballë policisë ose ekipeve të shpëtimit
• Përpjekja për të kuptuar motivet e agresorit dhe për t'i dhënë të drejtë
• Ndjesia e përkushtimit ndaj agresorit dhe dëshira për të vazhduar komunikimin me të edhe pasi e ka rifituar lirinë

Këto shenja tregojnë se viktima është bërë psikologjikisht e varur nga agresori i saj dhe ka humbur realitetin e vet.

Te kush shfaqet sindroma e Stokholmit?

Përveç krizave me pengje, sindroma e Stokholmit mund të shfaqet edhe në jetën e përditshme te disa persona. Grupet që mund të preken nga kjo sindromë janë:

• Personat e mbajtur si pengje
• Viktimat e rrëmbimeve
• Personat që përjetojnë dhunë në familje
• Personat e ekspozuar ndaj marrëdhënieve romantike toksike dhe manipuluese
• Personat që punojnë në mjedise pune me ngacmim dhe presion
• Fëmijët që kanë pësuar abuzim psikologjik dhe fizik

Përvoja të tilla mund të bëjnë që personi të krijojë një lidhje emocionale me agresorin, dhe me kalimin e kohës efektet e sindromës mund të thellohen.

Cilat janë efektet e sindromës së Stokholmit në psikologji?

Sindroma e Stokholmit mund të ndikojë rëndë në shëndetin mendor dhe emocional të viktimave:

• Humbja e vetëbesimit
• Ndjesia e vazhdueshme e fajit dhe e pafuqisë
• Prirja për t'u futur në marrëdhënie varësie
• Rreziku i zhvillimit të çrregullimit të stresit post-traumatik (PTSD)
• Ndjesia e mallit dhe e përkushtimit ndaj agresorit edhe pasi është shpëtuar

Këto efekte psikologjike mund ta vështirësojnë që viktima të krijojë marrëdhënie të shëndetshme në afat të gjatë dhe mund të çojnë në trauma emocionale. Sindroma e Stokholmit mund të vërehet jo vetëm në nivel individual, por edhe në nivel shoqëror dhe institucional. Për shembull, disa njerëz në sisteme qeverisëse shtypëse ose në vende pune abuzive mund të zhvillojnë besnikëri ndaj autoriteteve që u shkaktojnë dëm. Në raste të tilla, personat mund të priren ta normalizojnë situatën ndaj së cilës janë ekspozuar, duke racionalizuar padrejtësitë dhe keqtrajtimin.

Përveç kësaj, edhe traumat e përjetuara në fëmijëri mund të ndikojnë në zhvillimin e sindromës së Stokholmit. Dhuna në familje, abuzimi emocional ose prindërit tepër autoritarë mund të bëjnë që fëmijët me kalimin e kohës ta pranojnë këtë situatë dhe madje ta mbrojnë atë. Në nënndërgjegje mund të zhvillohet mendimi se mënyra e vetme për të fituar dashurinë e agresorit është t'i nënshtrohesh atij. Përvoja të tilla në fëmijëri mund të çojnë në shfaqjen e personave që në moshë më të rritur janë të prirur të mbeten në marrëdhënie varësie dhe toksike. Efektet psikologjike të sindromës së Stokholmit mund të prekin jo vetëm viktimën, por edhe rrethin e saj shoqëror. Familja dhe miqtë e viktimës mund të mos e kuptojnë pse ajo e mbron agresorin dhe, kur përpiqen të ndihmojnë, mund të refuzohen. Kjo situatë mund t'i dobësojë lidhjet e viktimës me rrethin shoqëror dhe, duke rritur ndjesinë e vetmisë, ta forcojë edhe më shumë lidhjen me agresorin.

Si trajtohet sindroma e Stokholmit?

Sindroma e Stokholmit është një gjendje psikologjike që mund të trajtohet. Procesi i trajtimit mund të përfshijë:

• Psikoterapia (terapia njohëse-sjellëse – CBT): Ndihmon viktimën ta rikuptojë realitetin dhe të kthehet te modele të shëndetshme të të menduarit.
• Trajtimi i çrregullimit të stresit post-traumatik (PTSD): Ndihmon viktimën ta përpunojë traumën që ka përjetuar.
• Grupet mbështetëse dhe terapia familjare: Duke rritur mbështetjen shoqërore të viktimës, procesi i shërimit mund të përshpejtohet.
• Puna për fuqizimin personal: Mund ta ndihmojë viktimën të rifitojë vetëbesimin dhe të krijojë marrëdhënie të shëndetshme.

Personat që përjetojnë sindromën e Stokholmit, kur hyjnë në një proces të ndërgjegjshëm mbështetjeje psikologjike, mund të shërohen dhe të kthehen në krijimin e marrëdhënieve të shëndetshme.

Pyetje të shpeshta

Kjo përmbajtje ka karakter informues dhe nuk zëvendëson konsultën, diagnostikën apo trajtimin e përcaktuar nga mjeku. Nëse keni simptoma, drejtojuni një profesionisti të kualifikuar shëndetësor.