Çfarë është Imunoterapia? Si Aplikohet Imunoterapia?

Në trajtimin e kancerit, zhvillime të reja po shfaqen çdo ditë. Përveç metodave të njohura prej kohësh si kimioterapia dhe radioterapia, ilaçet e quajtura imunoterapi kanë bërë të mundur, vitet e fundit, mbajtjen e kancerit nën kontroll për periudha shumë më të gjata. Me imunoterapinë, aktivizohet sistemi imunitar i pacientit, në mënyrë që qelizat mbrojtëse të trupit të luftojnë më efektivisht qelizat kancerogjene.

Imunoterapia mund të përkufizohet si një lloj trajtimi biologjik që aktivizon sistemin imunitar, i cili përbëhet nga qelizat e bardha të gjakut (WBC – leukocite), si dhe nga indet dhe organet e sistemit limfatik. Metoda të ndryshme imunoterapie janë provuar që nga gjysma e dytë e viteve 1800. Megjithatë, vitet e fundit, falë përparimeve teknologjike dhe një kuptimi më të mirë të qelizave kancerogjene, imunoterapia që përdor barna që rregullojnë molekula të quajtura “checkpoints” (pika kontrolli) në qelizat kancerogjene dhe qelizat imune ka përfaqësuar një përparim të madh.

Sot, kur përmendet imunoterapia, më së shpeshti nënkuptohen inhibitorët e pikave të kontrollit (checkpoint inhibitors). Më poshtë shpjegojmë se çfarë janë dhe si funksionon imunoterapia.

Çfarë është Imunoterapia?

Qelizat kancerogjene rrjedhin nga qelizat e vetë trupit, por ato kanë struktura që ndryshojnë nga qelizat e shëndetshme. Për këtë arsye, sistemi mbrojtës i trupit mund t’i njohë dhe t’i sulmojë ato. Megjithatë, qelizat kancerogjene mund të pësojnë ndryshime që e pengojnë sistemin imunitar t’i njohë dhe të aktivizohet kundër tyre.

Aftësia e qelizave kancerogjene për t’u fshehur nga sistemi imunitar lidhet me disa proteina specifike që ato mbartin. Për më tepër, qelizat kancerogjene mund të pësojnë mutacione, duke e bërë edhe më të lehtë shmangien e zbulimit nga sistemi imunitar. Si rezultat, aftësia e sistemit imunitar për të shkatërruar qelizat kancerogjene mund të zvogëlohet ose të humbasë plotësisht.

Imunoterapia është një qasje trajtimi biologjik. Me fjalë të tjera, barnat e përdorura në imunoterapi aktivizojnë sistemin imunitar të vetë pacientit. Pasi aktivizohet, sistemi imunitar është në gjendje të njohë dhe të shkatërojë qelizat kancerogjene.

Cilat Janë Llojet e Imunoterapisë?

Imunoterapia synon të forcojë sistemin imunitar duke aktivizuar qeliza imune si makrofagët, qelizat vrasëse natyrore (NK) dhe limfocitet T. Disa nga metodat më të përdorura të imunoterapisë përfshijnë:

Inhibitorët e Pikave të Kontrollit (Checkpoint Inhibitors)

Këta janë barna që kanë sjellë përmirësime të jashtëzakonshme në shumë lloje kanceri dhe po përdoren gjithnjë e më gjerësisht. Këto molekula heqin mekanizmat natyrorë “frenues” të sistemit imunitar, duke lejuar aktivizimin e qelizave T që njohin dhe sulmojnë qelizat kancerogjene. Me fjalë të tjera, ato bllokojnë proteinat e pikave të kontrollit që normalisht pengojnë sistemin imunitar të sulmojë kancerin.

Transferimi i Qelizave T

Në këtë terapi, qelizat T të gjetura brenda tumorit të pacientit hiqen dhe shumohen në laborator. Më pas, këto qeliza T të shumuar kthehen sërish në trupin e pacientit, duke i mundësuar sistemit imunitar të reagojë përsëri ndaj kancerit.

Citokinat

Citokinat janë proteina të prodhuara nga qelizat imune dhe luajnë rol kyç në aktivizimin e imunitetit. Në imunoterapi, citokina si interleukinat, interferonët dhe GM-CSF jepen nënlëkurë, në muskul ose në rrugë intravenoze. Kjo stimulon shumimin e qelizave imune dhe mund të pengojë mekanizma që mbështesin rritjen e tumorit.

Antitrupat Monoklonalë

Antitrupat monoklonalë ndihmojnë sistemin imunitar të njohë qelizat kancerogjene duke i “shënjuar” ato. Në disa raste, ato kombinohen me substanca radioaktive për radioterapi të synuar ose me barna antikancer për të dërguar trajtimin direkt te qeliza kancerogjene.

Viruset Onkolitike

Disa viruse të veçanta mund të shkatërrojnë në mënyrë selektive qelizat kancerogjene pa dëmtuar qelizat e shëndetshme. Ato gjithashtu ndihmojnë në aktivizimin dhe drejtimin e sistemit imunitar.

Adjuvantët

Adjuvantët janë substanca ndihmëse që stimulojnë prodhimin e antitrupave dhe rrisin përgjigjen imune të trupit.

Interferonët

Interferonët (IFN), të prodhuar natyrshëm nga trupi, mund të ngadalësojnë rritjen e tumorit duke ndërprerë mekanizmat e shumimit të qelizave kancerogjene.

Interleukinat

Interleukinat (IL) nxisin ndarjen dhe pjekurinë e qelizave imune dhe rrisin prodhimin e antitrupave kundër qelizave kancerogjene.

Kur Përdoret Imunoterapia?

Vitet e fundit, inhibitorët e pikave të kontrollit përdoren vetëm ose në kombinim me kimioterapi dhe radioterapi. Fillimisht ato u zhvilluan për kanceret metastatike (të avancuara), por sot përdoren edhe në faza më të hershme të sëmundjes së bashku me kimioterapinë. Kjo qasje mund të sigurojë kontroll më afatgjatë të sëmundjes dhe rezultate më të mira.

Si Aplikohet Imunoterapia?

Imunoterapia me inhibitorë të pikave të kontrollit aplikohet në rrugë intravenoze, në formë infuzioni, në mënyrë të ngjashme me kimioterapinë. Zakonisht nuk kërkohet përgatitje e veçantë përpara trajtimit.

Cilat Janë Efektet Anësore të Imunoterapisë?

Ndryshe nga kimioterapia tradicionale, imunoterapia zakonisht nuk shkakton rënie të flokëve. Megjithatë, për shkak se rrit aktivitetin e sistemit imunitar, ky i fundit mund të sulmojë gabimisht indet e shëndetshme. Kjo mund të çojë në probleme të veshkave, zorrëve, gjëndrave endokrine, mëlçisë dhe organeve të tjera. Efektet anësore më të shpeshta janë diarreja dhe hipotiroidizmi.

Kush e Merr Imunoterapinë dhe Për Sa Kohë?

Protokollet e imunoterapisë ndryshojnë sipas llojit dhe stadit të kancerit. Për të përcaktuar nëse një pacient është i përshtatshëm për imunoterapi, për disa lloje kanceri nevojiten teste molekulare specifike në materialin patologjik (si PD-L1, MSI ose TMB). Në disa tumore, imunoterapia mund të përdoret edhe pa teste shtesë.

Mjeku onkolog vendos për përshtatshmërinë e imunoterapisë bazuar në rezultatet e analizave dhe të dhënat klinike. Shumë studime tregojnë se, për sa kohë sëmundja mbetet stabile dhe efektet anësore janë të menaxhueshme, pacientët mund ta vazhdojnë imunoterapinë për periudha të gjata. Gjithashtu, po zhvillohen studime që vlerësojnë efektivitetin e trajtimeve me kohëzgjatje më të shkurtër.

Këto trajtime duhet gjithmonë të planifikohen dhe të administrohen nga një specialist i onkologjisë mjekësore, për të siguruar që pacienti i duhur të marrë trajtimin e duhur, në kohën e duhur.